अन्वयः
AI
तुष्टः राजा हि भृत्यानाम् अर्थ-मात्रम् प्रयच्छति । ते तु संमान-मात्रेण प्राणैः अपि उपकुर्वते ॥
Summary
AI
A pleased king grants only material wealth to his servants, but they, moved by mere honor and respect, serve him even at the cost of their own lives.
सारांश
AI
प्रसन्न होने पर राजा सेवकों को केवल धन देता है, लेकिन सेवक केवल सम्मान पाकर अपने प्राणों की बाजी लगाकर भी राजा का उपकार करते हैं।
पदच्छेदः
AI
| राजा | राजन् (१.१) | king |
| तुष्टः | तुष्ट (१.१) | pleased |
| हि | हि | indeed |
| भृत्यानाम् | भृत्य (६.३) | of servants |
| अर्थ-मात्रं | अर्थ–मात्र (२.१) | merely wealth |
| प्रयच्छति | प्रयच्छति (प्र√यम् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | gives |
| ते | तद् (१.३) | they |
| तु | तु | but |
| संमान-मात्रेण | संमान–मात्र (३.१) | merely by respect/honor |
| प्राणैः | प्राण (३.३) | with lives |
| अपि | अपि | even |
| उपकुर्वते | उपकुर्वते (उप√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | render service, benefit |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| रा | जा | तु | ष्टो | हि | भृ | त्या | ना |
| म | र्थ | मा | त्रं | प्र | य | च्छ | ति |
| ते | तु | सं | मा | न | मा | त्रे | ण |
| प्रा | णै | र | प्यु | प | कु | र्व | ते |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.