सामादिदण्डपर्यन्तो नयः प्रोक्तः स्वयम्भुवा ।
तेषां दण्डस्तु पापीयांस्तं पश्चाद्विनियोजयेत् ॥

अन्वयः AI स्वयम्भुवा सामादि-दण्ड-पर्यन्तः नयः प्रोक्तः। तेषाम् दण्डः तु पापीयान्, तम् पश्चात् विनियोजयेत्।
Summary AI Brahmā (Svayambhū) has prescribed the path of policy starting with conciliation and ending with punishment. Among these methods, punishment is the most inferior and should only be employed as a final resort.
सारांश AI ब्रह्मा द्वारा साम, दान, भेद और दंड की नीतियां कही गई हैं, जिनमें दंड को निकृष्ट मानकर सबसे अंत में प्रयोग करने का निर्देश दिया गया है।
पदच्छेदः AI
सामादि-दण्ड-पर्यन्तोसामन्आदिदण्डपर्यन्त (१.१) policy extending from conciliation to punishment
नयःनय (१.१) policy
प्रोक्तःप्रोक्त (प्र√वच्+क्त, १.१) declared/enunciated
स्वयम्भुवास्वयम्भू (३.१) by Brahma (the self-born)
तेषांतत् (६.३) among them
दण्डस्तुदण्ड (१.१)तु but punishment
पापीयांस्तंपापीयस् (१.१)तत् (२.१) more sinful/worse, that
पश्चाद्विनियोजयेत्पश्चात्–विनियोजयेत् (वि+नि√युज् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) should employ afterwards
छन्दः अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
सा मा दि ण्ड र्य न्तो
यः प्रो क्तः स्व म्भु वा
ते षां ण्ड स्तु पा पी यां
स्तं श्चा द्वि नि यो येत्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.