उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मी-
र्दैवेन देयमिति कापुरुषा वदन्ति ।
दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशक्त्या
यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः ॥

अन्वयः AI लक्ष्मीः उद्योगिनं पुरुष-सिंहम् उपैति, दैवेन देयम् इति कापुरुषाः वदन्ति। दैवं निहत्य आत्म-शक्त्या पौरुषं कुरु, यत्ने कृते यदि न सिध्यति अत्र कः दोषः?
Summary AI Fortune seeks the industrious, lion-like man, while cowards claim that fate grants everything. Overcoming fate, exert manly effort with your own power; if success does not follow despite effort, there is no blame.
सारांश AI लक्ष्मी उद्यमी के पास आती है। भाग्य को कोसना कायरों का काम है। पौरुष से कर्म करो; यदि सफलता न मिले तो कोई दोष नहीं।
पदच्छेदः AI
उद्योगिनम्उद्योगिन् (२.१) diligent
पुरुष-सिंहम्पुरुषसिंह (२.१) lion among men
उपैतिउपैति (उप√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) approaches
लक्ष्मीःलक्ष्मी (१.१) prosperity
दैवेनदैव (३.१) by fate
देयम्देय (√दा+ण्यत्, १.१) to be given
इतिइति thus
कापुरुषाःकापुरुष (१.३) cowardly persons
वदन्तिवदन्ति (√वद् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) say
दैवम्दैव (२.१) fate
निहत्यनिहत्य (नि√हन्+ल्यप्) having overcome
कुरुकुरु (√कृ कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) do
पौरुषम्पौरुष (२.१) effort
आत्म-शक्त्याआत्मशक्ति (३.१) with one's own strength
यत्नेयत्न (७.१) when effort
कृतेकृत (√कृ+क्त, ७.१) is made
यदियदि if
not
सिध्यतिसिध्यति (√सिध् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) succeeds
कःकिम् (१.१) what
अत्रअत्र here
दोषःदोष (१.१) fault
छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४
द्यो गि नं पु रु सिं मु पै ति क्ष्मी
र्दै वे दे मि ति का पु रु षा न्ति
दै वं नि त्य कु रु पौ रु मा त्म क्त्या
त्ने कृ ते दि सि ध्य ति को ऽत्र दो षः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.