निमित्तमुद्दिश्य हि यः प्रकुप्यति
ध्रुवं स तस्यापगमे प्रशाम्यति ।
अकारणद्वेषपरो हि यो भवे-
त्कथं नरस्तं परितोषयिष्यति ॥

अन्वयः AI यः हि निमित्तम् उद्दिश्य प्रकुप्यति, सः तस्य अपगमे ध्रुवम् प्रशाम्यति, (किन्तु) यः अकारण-द्वेष-परः भवेत्, नरः तम् कथम् परितोषयिष्यति?

Summary AI He who becomes angry for a specific reason surely calms down when that reason is removed. But how can a person satisfy one who is intent on causeless hatred?

सारांश AI किसी कारण से उपजा क्रोध कारण हटने पर शांत हो जाता है, किंतु जो अकारण ही द्वेष रखता है, उसे कोई कभी संतुष्ट नहीं कर सकता।

पदच्छेदः AI

निमित्तम्	निमित्त (२.१)	a reason
उद्दिश्य	उद्दिश्य (उत्√दिश्+ल्यप्)	having aimed at
हि	हि	indeed
यः	यद् (१.१)	who
प्रकुप्यति	प्रकुप्यति (प्र√कुप् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	gets angry
ध्रुवं	ध्रुव	certainly
स	तद् (१.१)	he
तस्य	तद् (६.१)	of that
अपगमे	अपगम (७.१)	upon removal
प्रशाम्यति	प्रशाम्यति (प्र√शम् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	calms down
अकारण-द्वेष-परो	अकारण–द्वेष–पर (१.१)	hostile without cause
हि	हि	indeed
यो	यद् (१.१)	who
भवेत्	भवेत् (√भू कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	might be
कथं	कथम्	how
नरस्तं	नर (१.१)–तद् (२.१)	a person him
परितोषयिष्यति	परितोषयिष्यति (परि√तुष् +णिच् कर्तरि लृट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	will satisfy

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
नि	मि	त्त	मु	द्दि	श्य	हि	यः	प्र	कु	प्य	ति
ध्रु	वं	स	त	स्या	प	ग	मे	प्र	शा	म्य	ति
अ	का	र	ण	द्वे	ष	प	रो	हि	यो	भ	वे
त्क	थं	न	र	स्तं	प	रि	तो	ष	यि	ष्य	ति
ज			त			ज			र

Other texts to read

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

कथासरित्सागरः सोमदेवः

About

Resources

Connect