तस्मान्नरेण कुलशीलवता सदैव
नार्यः श्मशानवटिका इव वर्जनीयाः ।
व्यकीर्णकेसरकरालमुखा मृगेन्द्रा
नागाश्च भूरिमदराजविराजमानाः ॥

अन्वयः AI तस्मात् कुल-शील-वता नरेण नार्यः श्मशान-वटिकाः इव सदैव वर्जनीयाः (याः) व्यकीर्ण-केसर-कराल-मुखाः मृगेन्द्राः भूरि-मद-राज-विराजमानाः नागाः च (इव सन्ति) ।

Summary AI A virtuous man should always avoid women just as he would avoid trees in a cemetery. They are as dangerous as lions with terrifying faces and disheveled manes, or elephants splendid with an abundance of rutting juice.

सारांश AI चरित्रवान पुरुष को श्मशान के कलश की तरह स्त्रियों का त्याग करना चाहिए। बिखरे हुए अयाल वाले भयानक सिंह और मदमस्त हाथी भी स्त्रियों की तुलना में कम घातक होते हैं।

पदच्छेदः AI

तस्मात्	तद् (५.१)	therefore
नरेण	नर (३.१)	by a man
कुल-शील-वता	कुल–शील–वत् (३.१)	endowed with good family and character
सदैव	सदा–एव	always
नार्यः	नारी (१.३)	women
श्मशान-वटिकाः	श्मशान–वटिका (१.३)	pots in a cremation ground
इव	इव	like
वर्जनीयाः	वर्जनीय (√वृज्+अनीयर्, १.३)	should be avoided
व्यकीर्ण-केसर-कराल-मुखाः	वि–व्यकीर्ण (√आकृ)–केसर–कराल–मुख (१.३)	having scattered manes and terrifying faces
मृगेन्द्राः	मृग–इन्द्र (१.३)	lions
नागाः	नाग (१.३)	elephants
च	च	and
भूरि-मद-राज-विराजमानाः	भूरि–मद–राज–विराजमान (वि√राज्+शानच्, १.३)	shining with abundant ichor

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
त	स्मा	न्न	रे	ण	कु	ल	शी	ल	व	ता	स	दै	व
ना	र्यः	श्म	शा	न	व	टि	का	इ	व	व	र्ज	नी	याः
व्य	की	र्ण	के	स	र	क	रा	ल	मु	खा	मृ	गे	न्द्रा
ना	गा	श्च	भू	रि	म	द	रा	ज	वि	रा	ज	मा	नाः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

About

Resources

Connect