निरस्य दूतः स्म तथा विसर्जितः
प्रियोक्तिरप्याह कदुष्णमक्षरम् ।
कुतूहलेनेव मुहुः कुहूरवं
विडम्ब्य डिम्भेन पिकः प्रकोपितः ॥

अन्वयः AI दूतः तथा निरस्य विसर्जितः स्म। प्रिय-उक्तिः अपि कदुष्णम् अक्षरम् आह। (यथा) डिम्भेन कुतूहलेन इव मुहुः कुहू-रवम् विडम्ब्य पिकः प्रकोपितः (भवति)।
Summary AI The messenger (Nala), having been thus rejected, was dismissed. Even he, whose speech was naturally pleasant, spoke a harsh and heated word, just as a cuckoo, provoked by a child repeatedly imitating its cry out of playfulness, utters a sharp sound.
पदच्छेदः AI
निरस्यनिरस्य (निर्√अस्+ल्यप्) Having rejected
दूतःदूत (१.१) the messenger
स्मस्म (past tense particle)
तथातथा thus
विसर्जितःविसर्जित (वि√सृज्+क्त, १.१) was dismissed
प्रिय-उक्तिःप्रियउक्ति (१.१) He whose speech is pleasant
अपिअपि even
आहआह (√अह् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) spoke
कदुष्णम्कदुष्ण (२.१) a harsh and hot
अक्षरम्अक्षर (२.१) word
कुतूहलेनकुतूहल (३.१) out of playfulness
इवइव as if
मुहुःमुहुर् repeatedly
कुहू-रवम्कुहूरव (२.१) the cuckoo's cry
विडम्ब्यविडम्ब्य (वि√डम्ब्+ल्यप्) having been imitated
डिम्भेनडिम्भ (३.१) by a child
पिकःपिक (१.१) the cuckoo
प्रकोपितःप्रकोपित (प्र√कुप्+णिच्+क्त, १.१) provoked
छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
नि स्य दू तः स्म था वि र्जि तः
प्रि यो क्ति प्या दु ष्ण क्ष रम्
कु तू ले ने मु हुः कु हू वं
वि म्ब्य डि म्भे पि कः प्र को पि तः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.