इदं निगद्य क्षितिभर्तरि स्थिते
तयाभ्यधायि स्वगतं विदग्धया ।
अधिस्त्रि तं दूतयतां भुवः स्मरं
मनो दधत्या नयनैपुणव्यये ॥

अन्वयः AI क्षिति-भर्तरि इदम् निगद्य स्थिते (सति), भुवः स्मरम् अधिस्त्रि दूतयताम् तम् (क्षितिभर्तरम्) नय-नैपुण-व्यये मनः दधत्या विदग्धया तया स्वगतम् अभ्यधायि।

Summary AI When the king (Nala) stood still after saying this, the clever Damayanti—who was applying her mind to the expenditure of diplomatic skill towards him, who was like a Kamadeva of the earth among messengers concerning women—spoke to herself.

पदच्छेदः AI

इदम्	इदम् (२.१)	this
निगद्य	निगद्य (नि√गद्+ल्यप्)	having said
क्षिति-भर्तरि	क्षिति–भर्तृ (७.१)	when the king
स्थिते	स्थित (√स्था+क्त, ७.१)	stood
तया	तद् (३.१)	by her
अभ्यधायि	अभ्यधायि (अभि√धा भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	it was spoken
स्वगतम्	स्वगत (२.१)	to herself
विदग्धया	विदग्ध (३.१)	by the clever one
अधिस्त्रि	अधिस्त्रि	concerning women
तम्	तद् (२.१)	him
दूतयताम्	दूतयत् (६.३)	of the messengers
भुवः	भू (६.१)	of the earth
स्मरम्	स्मर (२.१)	like Kamadeva
मनः	मनस् (२.१)	mind
दधत्या	दधत् (√धा+शतृ, ३.१)	who was applying
नय-नैपुण-व्यये	नय–नैपुण–व्यय (७.१)	in the expenditure of diplomatic skill

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
इ	दं	नि	ग	द्य	क्षि	ति	भ	र्त	रि	स्थि	ते
त	या	भ्य	धा	यि	स्व	ग	तं	वि	द	ग्ध	या
अ	धि	स्त्रि	तं	दू	त	य	तां	भु	वः	स्म	रं
म	नो	द	ध	त्या	न	य	नै	पु	ण	व्य	ये
ज			त			ज			र

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect