नलं स तत्पक्षरवोर्ध्ववीक्षिणं
स एष पक्षीति भणन्तमभ्यधात् ।
नयादयैनामति मा निराशताम्
असून्विहातेयमतः परं परम् ॥

अन्वयः AI सः (हंसः) तत्-पक्ष-रव-ऊर्ध्व-वीक्षिणम् "सः एषः पक्षी" इति भणन्तम् नलम् अभ्यधात्। (हे) अदय! एनाम् अति निराशताम् मा नय। अतः परम् इयम् परम् असून् विहाता।

Summary AI The swan addressed Nala, who looked up at the sound of its wings, murmuring, "It is that bird." The swan said, "O merciless one, do not drive her (Damayanti) to extreme despair! If you do, she will surely give up her life."

पदच्छेदः AI

नलम्	नल (२.१)	to Nala,
सः	तद् (१.१)	he (the swan)
तत्पक्षरवोर्ध्ववीक्षिणम्	तत्–पक्ष–रव–ऊर्ध्व–वीक्षिन् (२.१)	who was looking upwards at the sound of his wings
सः	तद् (१.१)	That
एषः	एतद् (१.१)	this
पक्षी	पक्षिन् (१.१)	bird
इति	इति	thus
भणन्तम्	भणत् (√भण्+शतृ, २.१)	saying,
अभ्यधात्	अभ्यधात् (अभि√धा कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	spoke.
नय	नय (√नी कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	lead
अदय	अदय (८.१)	O merciless one,
एनाम्	एतद् (२.१)	her
अति	अति	to excessive
मा	मा	do not
निराशताम्	निराशता (२.१)	despair.
असून्	असु (२.३)	her life breaths
विहाता	विहाता (√हा कर्तरि लुट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	will give up
इयम्	इदम् (१.१)	She
अतः	अतः	hereafter
परम्	परम्	further
परम्	परम्	surely.

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
न	लं	स	त	त्प	क्ष	र	वो	र्ध्व	वी	क्षि	णं
स	ए	ष	प	क्षी	ति	भ	ण	न्त	म	भ्य	धात्
न	या	द	यै	ना	म	ति	मा	नि	रा	श	ता
म	सू	न्वि	हा	ते	य	म	तः	प	रं	प	रम्
ज			त			ज			र

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect