अन्वयः
AI
कौशिकः (इन्द्रः) अधःकृतकामम् तदीयम् कामनीयकम् अक्षिभिः कामम् अवेक्ष्य, स्वम् अखिलम् परिपश्यन् (आत्मानम्) कौशिकम् एव खलु मन्यते स्म।
Summary
AI
Indra (Kaushika), having seen to his heart's content with his eyes Nala's loveliness that surpassed even that of Kama, looked at his own entire self and indeed considered himself to be a mere owl (a pun on Kaushika).
पदच्छेदः
AI
| कामनीयकम् | कामनीयक (२.१) | loveliness |
| अधःकृतकामम् | अधः–कृत–काम (२.१) | which has surpassed that of Kama |
| कामम् | कामम् | to his heart's content |
| अक्षिभिः | अक्षि (३.३) | with his eyes |
| अवेक्ष्य | अवेक्ष्य (अव√ईक्ष्+ल्यप्) | having seen |
| तदीयम् | तदीय (२.१) | his (Nala's) |
| कौशिकः | कौशिक (१.१) | Indra |
| स्वम् | स्व (२.१) | his own |
| अखिलम् | अखिल (२.१) | entire (self) |
| परिपश्यन् | परिपश्यत् (परि√दृश्+शतृ, १.१) | looking at |
| मन्यते | मन्यते स्म (√मन् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | thought |
| स्म | स्म | |
| खलु | खलु | indeed |
| कौशिकमेव | कौशिकम् एव (२.१) | to be an owl |
छन्दः
स्वागता [११: रनभगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| का | म | नी | य | क | म | धः | कृ | त | का | मं |
| का | म | म | क्षि | भि | र | वे | क्ष्य | त | दी | यम् |
| कौ | शि | कः | स्व | म | खि | लं | प | रि | प | श्य |
| न्म | न्य | ते | स्म | ख | लु | कौ | शि | क | मे | व |
| र | न | भ | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.