अयि शपे हृदयाय तवैव
तद्यदि वधोर्न रुचेरसि गोचर्-
अः रुचिफलं सखि दृश्यत एव
तज्ज्वलयति त्वचमुल्ललयत्यस्-
ऊन्

अन्वयः AI अयि (चन्द्र) ! यदि (त्वम्) वधोः रुचेः गोचरः न असि, तत् तव हृदयाय एव शपे । सखि ! तत् रुचिफलम् दृश्यते एव । (यतः तत्) त्वचम् ज्वलयति, असून् उल्ललयति ।
Summary AI (Damayanti addresses the moon) "Oh moon! I swear on your own heart, if you are not an object of delight for a bride! (Then to her friend) O friend, the result of its light is clearly visible, for it burns the skin and makes my life-breaths tremble."
पदच्छेदः AI
अयिअयि Oh
शपेशपे (√शप् कर्तरि लट् (आत्मने.) उ.पु. एक.) I swear
हृदयायहृदय (४.१) by the heart
तवयुष्मद् (६.१) your
एवएव own
तत्तद् therefore
यदियदि if
वधोःवधू (६.१) of a bride
नन not
रुचेःरुच् (६.१) of delight
असिअसि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you are
गोचरःगोचर (१.१) an object
रुचिफलंरुच्–फल (१.१) the result of the light
सखिसखि (८.१) O friend
दृश्यतेदृश्यते (√दृश् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is seen
एवएव indeed
तत्तद् (१.१) that
ज्वलयतिज्वलयति (√ज्वल् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) burns
त्वचम्त्वच् (२.१) the skin
उल्ललयतिउल्ललयति (उद्√लल् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) uproots
असून्असु (२.३) life-breaths
छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२
अ यि श पे हृ द या य त वै व त
द्य दि व धो र्न रु चे र सि गो च रः
रु चि फ लं स खि दृ श्य त ए व त
ज्ज्व ल य ति त्व च मु ल्ल ल य त्य सून्
न भ भ र

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

The world's longest epic chronicling the events and aftermath of the Kurukṣetra War and the destinies of the Kauravas and Pāṇḍavas
भट्टिकाव्यम् भट्टिः

A dual-purpose Mahākāvya that narrates the story of Rāma while illustrating the rules of Vyākaraṇa
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources
Connect