दत्त्वात्मजीवं त्वयि जीवदेऽपि
शुध्यामि जीवाधिकदे तु केन ।
विधेहि तन्मां त्वदृणान्यशोद्धुम्
अमुद्रदारिद्र्यसमुद्रमग्नाम् ॥

अन्वयः AI त्वयि जीवदे अपि आत्मजीवं दत्त्वा (अहम्) शुध्यामि, तु जीव-अधिक-दे (त्वयि) केन (शुध्यामि)? तत् त्वत्-ऋणानि अशोद्धुम् अमुद्र-दारिद्र्य-समुद्र-मग्नाम् माम् विधेहि।

Summary AI Damayanti says to the swan: "By giving my life to you, a life-giver, I can repay my debt. But how can I repay you, who give more than life? Therefore, make me capable of repaying your debts, for I am drowned in the boundless ocean of poverty (of means to repay you)."

पदच्छेदः AI

दत्त्वा	दत्त्वा (√दा+क्त्वा)	having given
आत्मजीवम्	आत्मन्–जीव (२.१)	my own life
त्वयि	युष्मद् (७.१)	to you
जीवदे	जीव–द (√दा+क)–जीवद (७.१)	to the one who gives life
अपि	अपि	even
शुध्यामि	शुध्यामि (√शुध् कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	I become free from debt
जीवाधिकदे	जीव–अधिक–द (√दा+क)–जीवाधिकद (७.१)	to one who gives more than life
तु	तु	but
केन	किम् (३.१)	by what means
विधेहि	विधेहि (वि√धा कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	make
तत्	तत्	therefore
माम्	अस्मद् (२.१)	me
त्वदृणानि	युष्मद्–ऋण (२.३)	your debts
अशोद्धुम्	नञ्–शोद्धुम् (√शुध्+तुमुन्)	unable to repay
अमुद्रदारिद्र्यसमुद्रमग्नाम्	अमुद्र–दारिद्र्य–समुद्र–मग्न (√मज्ज्+क्त, २.१)	drowned in the ocean of boundless poverty

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
द	त्त्वा	त्म	जी	वं	त्व	यि	जी	व	दे	ऽपि
शु	ध्या	मि	जी	वा	धि	क	दे	तु	के	न
वि	धे	हि	त	न्मां	त्व	दृ	णा	न्य	शो	द्धु
म	मु	द्र	दा	रि	द्र्य	स	मु	द्र	म	ग्नाम्

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect