सरसि नृपमपश्यद्यत्र तत्तीरभाजः
स्मरतरलमशोकानोकहस्योपमूलम् ।
किसलयदलतल्पम्लायिनं प्राप तं स
ज्वलदसमशरेषुस्पर्धिपुष्पार्द्धिमौलेः ॥

अन्वयः AI सः (हंसः) यत्र सरसि तत्-तीर-भाजः ज्वलत्-असम-शर-इषु-स्पर्धि-पुष्प-अर्धि-मौलेः अशोक-अनोकहस्य उपमूलम् स्मर-तरलम् किसलय-दल-तल्प-म्लायिनम् नृपम् अपश्यत्, तम् प्राप।

Summary AI The swan found the king by a lake, near the root of an Ashoka tree on its bank. The king, agitated by love, was wilting on a bed of tender leaves. The tree itself had a crest of flowers whose splendor rivaled the shining arrows of Kama.

पदच्छेदः AI

सरसि	सरस् (७.१)	by a lake
नृपम्	नृप (२.१)	the king
अपश्यत्	अपश्यत् (√दृश् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	he saw
यत्र	यत्र	where
तत्-तीर-भाजः	तत्तीरभाज् (६.१)	on its bank
स्मर-तरलम्	स्मरतरल (२.१)	agitated by love
अशोक-अनोकहस्य	अशोकानोकह (६.१)	of an Ashoka tree
उपमूलम्	उपमूलम्	near the root
किसलय-दल-तल्प-म्लायिनम्	किसलयदलतल्पम्लायिन् (२.१)	wilting on a bed of tender leaves
प्राप	प्राप (प्र√आप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	reached
तम्	तद् (२.१)	him
सः	तद् (१.१)	he (the swan)
ज्वलत्-असम-शर-इषु-स्पर्धि-पुष्प-अर्धि-मौलेः	ज्वलदसमशरेषुस्पर्धिपुष्पार्धिमौलि (६.१)	whose crest of flowers rivaled the splendor of Kama's shining arrows

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
स	र	सि	नृ	प	म	प	श्य	द्य	त्र	त	त्ती	र	भा	जः
स्म	र	त	र	ल	म	शो	का	नो	क	ह	स्यो	प	मू	लम्
कि	स	ल	य	द	ल	त	ल्प	म्ला	यि	नं	प्रा	प	तं	स
ज्व	ल	द	स	म	श	रे	षु	स्प	र्धि	पु	ष्पा	र्द्धि	मौ	लेः
न			न			म			य			य

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect