देवेन तेनैष च काश्यपिश्च
साम्यं समीक्ष्योभयपक्षभाजौ ।
द्विजाधिराजौ हरिणाश्रितौ च
युक्तं नियुक्तौ नयनक्रियायाम् ॥
देवेन तेनैष च काश्यपिश्च
साम्यं समीक्ष्योभयपक्षभाजौ ।
द्विजाधिराजौ हरिणाश्रितौ च
युक्तं नियुक्तौ नयनक्रियायाम् ॥
साम्यं समीक्ष्योभयपक्षभाजौ ।
द्विजाधिराजौ हरिणाश्रितौ च
युक्तं नियुक्तौ नयनक्रियायाम् ॥
अन्वयः
AI
तेन देवेन एषः च काश्यपिः च उभय-पक्ष-भाजौ, द्विजाधिराजौ, हरिणाश्रितौ च (इति) साम्यम् समीक्ष्य नयन-क्रियायाम् नियुक्तौ (इति) युक्तम् ।
Summary
AI
It is fitting that by that god (Vishnu), both this moon and Garuda were appointed to the function of being eyes, after observing their similarities: both possess two 'pakshas' (fortnights/wings), both are kings of 'dvijas' (Brahmins/birds), and both are resorted to by 'Hari' (a deer/Vishnu).
पदच्छेदः
AI
| देवेन | देव (३.१) | by the god (Vishnu) |
| तेन | तद् (३.१) | by that |
| एषः | एतद् (१.१) | this (moon) |
| च | च | and |
| काश्यपिः | काश्यपि (१.१) | the son of Kashyapa (Garuda) |
| च | च | and |
| साम्यम् | साम्य (२.१) | similarity |
| समीक्ष्य | समीक्ष्य (सम्√ईक्ष्+ल्यप्) | having observed |
| उभयपक्षभाजौ | उभय–पक्ष–भाज् (१.२) | possessing two sides/wings/fortnights |
| द्विजाधिराजौ | द्विज–अधिराज (१.२) | kings of the twice-born (Brahmins/birds) |
| हरिणाश्रितौ | हरिण–आश्रित (१.२) | resorted to by a deer/Vishnu |
| च | च | and |
| युक्तम् | युक्त (√युज्+क्त, २.१) | it is fitting |
| नियुक्तौ | नियुक्त (नि√युज्+क्त, १.२) | were appointed |
| नयनक्रियायाम् | नयन–क्रिया (७.१) | in the function of being eyes |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| दे | वे | न | ते | नै | ष | च | का | श्य | पि | श्च |
| सा | म्यं | स | मी | क्ष्यो | भ | य | प | क्ष | भा | जौ |
| द्वि | जा | धि | रा | जौ | ह | रि | णा | श्रि | तौ | च |
| यु | क्तं | नि | यु | क्तौ | न | य | न | क्रि | या | याम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.