भङ्क्तुं प्रभुर्व्याकरणस्य दर्पं
पदप्रयोगाध्वनि लोक एषः ।
शशो यदस्यास्ति शशी ततोऽय-
मेवं मृगोऽस्यास्ति मृगीति नोक्तः ॥
भङ्क्तुं प्रभुर्व्याकरणस्य दर्पं
पदप्रयोगाध्वनि लोक एषः ।
शशो यदस्यास्ति शशी ततोऽय-
मेवं मृगोऽस्यास्ति मृगीति नोक्तः ॥
पदप्रयोगाध्वनि लोक एषः ।
शशो यदस्यास्ति शशी ततोऽय-
मेवं मृगोऽस्यास्ति मृगीति नोक्तः ॥
अन्वयः
AI
पद-प्रयोग-अध्वनि एषः लोकः व्याकरणस्य दर्पं भङ्क्तुं प्रभुः। यत् अस्य शशः अस्ति (इति हेतोः) (अयं) शशी (उक्तः), ततः एवं अस्य मृगः अस्ति (इति हेतोः) अयं मृगी इति न उक्तः।
Summary
AI
In matters of word usage, common practice is powerful enough to break the pride of grammar. Because this moon has a hare (śáśa), it is called 'śáśī'; yet, though it also has a deer (mṛga), it is not similarly called 'mṛgī' (which would be grammatically incorrect).
पदच्छेदः
AI
| भङ्क्तुं | भङ्क्तुं (√भञ्ज्+तुमुन्) | to break |
| प्रभुः | प्रभु (१.१) | is capable |
| व्याकरणस्य | व्याकरण (६.१) | of grammar |
| दर्पं | दर्प (२.१) | the pride |
| पदप्रयोगाध्वनि | पदप्रयोग–अध्वन् (७.१) | in the path of word usage |
| लोकः | लोक (१.१) | the people |
| एषः | एतद् (१.१) | these |
| शशः | शश (१.१) | a hare |
| यत् | यत् | because |
| अस्य | इदम् (६.१) | of this (moon) |
| अस्ति | अस्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | there is |
| शशी | शशिन् (१.१) | 'shashi' (possessor of a hare) |
| ततः | ततः | therefore |
| अयम् | इदम् (१.१) | this |
| एवम् | एवम् | similarly |
| मृगः | मृग (१.१) | a deer |
| अस्य | इदम् (६.१) | of this |
| अस्ति | अस्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | there is |
| मृगीति | मृगी (१.१)–इति | as 'mrigi' |
| न | न | not |
| उक्तः | उक्त (√वच्+क्त, १.१) | is called |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| भ | ङ्क्तुं | प्र | भु | र्व्या | क | र | ण | स्य | द | र्पं |
| प | द | प्र | यो | गा | ध्व | नि | लो | क | ए | षः |
| श | शो | य | द | स्या | स्ति | श | शी | त | तो | ऽय |
| मे | वं | मृ | गो | ऽस्या | स्ति | मृ | गी | ति | नो | क्तः |
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.