पुष्पायुधस्यास्थिभिरर्धदग्धैः
सितासितश्रीरघटि द्विजेन्द्रः ।
स्मरारिणा मूर्धनि यद्धृतोऽपि
तनोति तत्तौष्टिकपौष्टिकानि ॥

अन्वयः AI द्विजेन्द्रः पुष्प-आयुधस्य अर्ध-दग्धैः अस्थिभिः सित-असित-श्रीः अघटि। यत् स्मर-अरिणा मूर्धनि धृतः अपि (सन्) तत्-तौष्टिक-पौष्टिकानि तनोति (इति आश्चर्यम्)।

Summary AI The moon, lord of the twice-born, was fashioned from the half-burnt bones of the love-god Kama, which explains its mixed black and white lustre. It is remarkable that even though it is worn on the head by Shiva, Kama's enemy, it still performs acts that bring satisfaction and nourishment to the world.

पदच्छेदः AI

पुष्प-आयुधस्य	पुष्प–आयुध (६.१)	of Kamadeva
अस्थिभिः	अस्थि (३.३)	with the bones
अर्ध-दग्धैः	अर्ध–दग्ध (√दह्+क्त, ३.३)	half-burnt
सित-असित-श्रीः	सित–असित–श्री (१.१)	having a black and white beauty
अघटि	अघटि (अ√घट् भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.))	was formed
द्विजेन्द्रः	द्विज–इन्द्र (१.१)	the lord of the twice-born (the moon)
स्मर-अरिणा	स्मर–अरि (३.१)	by the enemy of Smara (Shiva)
मूर्धनि	मूर्धन् (७.१)	on the head
यत्	यत्	that
धृतः	धृत (√धृ+क्त, १.१)	held
अपि	अपि	even though
तनोति	तनोति (√तन् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	performs
तत्-तौष्टिक-पौष्टिकानि	तद्–तौष्टिक–पौष्टिक (२.३)	those propitiatory and nourishing rites

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
पु	ष्पा	यु	ध	स्या	स्थि	भि	र	र्ध	द	ग्धैः
सि	ता	सि	त	श्री	र	घ	टि	द्वि	जे	न्द्रः
स्म	रा	रि	णा	मू	र्ध	नि	य	द्धृ	तो	ऽपि
त	नो	ति	त	त्तौ	ष्टि	क	पौ	ष्टि	का	नि

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect