हर्यक्षीभवतः कुरङ्गमुदरे प्रक्षिप्य यद्वा शशं
जातस्फीततनोरमुष्य हरिता सूतस्य पत्न्या हरेः ।
भङ्गस्त्वद्वदनाम्बुजादजनि यत्पद्मात्तदेकाकिनः
स्यादेकः पुनरस्य स प्रतिभटो यः सिंहिकायाः सुतः ॥

अन्वयः AI यद्वा, हरिता हरेः सूतस्य पत्न्या उदरे कुरङ्गम् शशम् वा प्रक्षिप्य हरि-अक्षी-भवतः जात-स्फीत-तनोः अमुष्य (चन्द्रस्य) यत् पद्मात् त्वत्-वदन-अम्बुजात् भङ्गः अजनि, तत् (युक्तम्) । एकाकिनः अस्य पुनः एकः सः प्रतिभटः स्यात् यः सिंहिकायाः सुतः (अस्ति) ।

Summary AI The moon, having grown large by swallowing a deer or hare, was defeated by your lotus-face. Now, this solitary moon has another rival: Rahu, the son of Simhika.

पदच्छेदः AI

हर्यक्षीभवतः	हर्यक्षीभवत् (६.१)	of the one becoming lion-eyed
कुरङ्गम्	कुरङ्ग (२.१)	deer
उदरे	उदर (७.१)	in the belly
प्रक्षिप्य	प्रक्षिप्य (प्र√क्षिप्+ल्यप्)	having thrown
यद्वा	यद्वा	or
शशम्	शश (२.१)	hare
जातस्फीततनोः	जातस्फीततनु (६.१)	of the one whose body has grown large
अमुष्य	अदस् (६.१)	of this (moon)
हरिता	हरित् (३.१)	by the green one
सूतस्य	सूत (६.१)	of the charioteer
पत्न्या	पत्नी (३.१)	by the wife
हरेः	हरि (६.१)	of the Sun
भङ्गः	भङ्ग (१.१)	defeat
त्वद्वदनाम्बुजात्	त्वद्वदनाम्बुज (५.१)	from your lotus-face
अजनि	अजनि (√जन् भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	happened
यत्	यद्	that
पद्मात्	पद्म (५.१)	from the lotus
तत्	तद्	therefore
एकाकिनः	एकाकिन् (६.१)	of the solitary one
स्यात्	स्यात् (√अस् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	may be
एकः	एक (१.१)	one
पुनः	पुनर्	another
अस्य	इदम् (६.१)	its
सः	तद् (१.१)	that
प्रतिभटः	प्रतिभट (१.१)	rival
यः	यद् (१.१)	who
सिंहिकायाः	सिंहिका (६.१)	of Simhika
सुतः	सुत (१.१)	the son (Rahu)

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
ह	र्य	क्षी	भ	व	तः	कु	र	ङ्ग	मु	द	रे	प्र	क्षि	प्य	य	द्वा	श	शं
जा	त	स्फी	त	त	नो	र	मु	ष्य	ह	रि	ता	सू	त	स्य	प	त्न्या	ह	रेः
भ	ङ्ग	स्त्व	द्व	द	ना	म्बु	जा	द	ज	नि	य	त्प	द्मा	त्त	दे	का	कि	नः
स्या	दे	कः	पु	न	र	स्य	स	प्र	ति	भ	टो	यः	सिं	हि	का	याः	सु	तः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect