स्वप्राणेश्वरनर्महर्म्यकटकातिथ्यग्रहायोत्सुकं
पाथोदं निजकेलिसौधशिखरादारुह्य यत्कामिनी ।
साक्षादप्सरसो विमानकलितव्योमान एवाभव-
द्यन्न प्रायनिमेषमभ्रतरसा यान्ती रसादध्वनि ॥

अन्वयः AI यत्-कामिनी निज-केलि-सौध-शिखरात् स्व-प्राण-ईश्वर-नर्म-हर्म्य-कटक-आतिथ्य-ग्रहाय-उत्सुकम् पाथोदम् आरुह्य, अभ्र-तरसा अध्वनि रसात् यान्ती (सती), यत् प्राय-निमेषम् न (अकरोत्), तस्मात् साक्षात् विमान-कलित-व्योमानः अप्सरसः एव अभवत् ।

Summary AI A lady of that city, climbing from her pleasure-mansion onto a cloud eager for the hospitality of her lover's palace, became a veritable Apsaras in her aerial car. This was because, traveling swiftly and with delight, she did not blink her eyes, a trait of celestial beings.

पदच्छेदः AI

स्वप्राणेश्वरनर्महर्म्यकटकातिथ्यग्रहायोत्सुकं	स्व–प्राणेश्वर–नर्मन्–हर्म्य–कटक–आतिथ्य–ग्रह–उत्सुक (२.१)	eager to receive the hospitality of her lover's pleasure-palace on the mountain slope
पाथोदं	पाथोद (२.१)	a cloud
निजकेलिसौधशिखरात्	निज–केलि–सौध–शिखर (५.१)	from the peak of her own pleasure-mansion
आरुह्य	आरुह्य (आ√रुह्+ल्यप्)	having climbed
यत्कामिनी	यद्–कामिनी (१.१)	a lady of which (city)
साक्षात्	साक्षात्	veritable
अप्सरसः	अप्सरस् (१.१)	Apsaras
विमानकलितव्योमानः	विमान–कलित–व्योमन् (१.१)	one who has occupied the sky with an aerial car
एव	एव	indeed
अभवत्	अभवत् (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	became
यत्	यत्	because
न	न	not
प्रायनिमेषम्	प्राय–निमेष (२.१)	blinking of the eyes
अभ्रतरसा	अभ्र–तरस् (३.१)	with the speed of a cloud
यान्ती	यान्त् (√या+शतृ, १.१)	going
रसात्	रस (५.१)	with delight
अध्वनि	अध्वन् (७.१)	on the path

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
स्व	प्रा	णे	श्व	र	न	र्म	ह	र्म्य	क	ट	का	ति	थ्य	ग्र	हा	यो	त्सु	कं
पा	थो	दं	नि	ज	के	लि	सौ	ध	शि	ख	रा	दा	रु	ह्य	य	त्का	मि	नी
सा	क्षा	द	प्स	र	सो	वि	मा	न	क	लि	त	व्यो	मा	न	ए	वा	भ	व
द्य	न्न	प्रा	य	नि	मे	ष	म	भ्र	त	र	सा	या	न्ती	र	सा	द	ध्व	नि
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect