व्रजति कुमुदे दृष्ट्वा मोहं दृशोरपिधायके
भवति च नले दूरं तारापतौ च हतौजसि ।
लघु रघुपतेर्जायां मायामयीमिव रावणि-
स्तिमिरचिकुरग्राहं रात्रिं हिनस्ति गभस्तिराट् ॥

अन्वयः AI कुमुदे मोहं व्रजति (सति), दृशोः अपिधायके नले (च) दृष्ट्वा, तारा-पतौ च दूरं हत-ओजसि भवति (सति), गभस्ति-राट्, रावणिः रघु-पतेः माया-मयीम् जायाम् इव, रात्रिम् तिमिर-चिकुर-ग्राहम् लघु हिनस्ति।

Summary AI As the night-lotus faints, as Nala becomes a cover for the eyes (of Damayanti), and as the lord of stars (the moon) becomes completely devoid of splendor, the king of rays (the sun) quickly destroys the night, seizing her by her hair of darkness, just as Indrajit seized the illusory wife of Rama.

पदच्छेदः AI

व्रजति	व्रजति (√व्रज् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	goes
कुमुदे	कुमुद (७.१)	the night-lotus
दृष्ट्वा	दृष्ट्वा (√दृश्+क्त्वा)	having seen
मोहम्	मोह (२.१)	to fainting
दृशोः	दृश् (६.२)	of the eyes
अपिधायके	अपिधायक (७.१)	as a cover
भवति	भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	becomes
च	च	and
नले	नल (७.१)	Nala
दूरम्	दूरम्	completely
तारापतौ	तारापति (७.१)	the lord of stars (moon)
च	च	and
हतौजसि	हतौजस् (७.१)	devoid of splendor
लघु	लघु	quickly
रघुपतेः	रघुपति (६.१)	of Rama
जायाम्	जाया (२.१)	wife
मायामयीम्	मायामयी (२.१)	illusory
इव	इव	like
रावणिः	रावणि (१.१)	Indrajit
तिमिरचिकुरग्राहम्	तिमिर–चिकुर–ग्राहम्	grasping the hair of darkness
रात्रिम्	रात्रि (२.१)	the night
हिनस्ति	हिनस्ति (√हिंस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	destroys
गभस्तिराट्	गभस्तिराट् (१.१)	the king of rays (the sun)

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
व्र	ज	ति	कु	मु	दे	दृ	ष्ट्वा	मो	हं	दृ	शो	र	पि	धा	य	के
भ	व	ति	च	न	ले	दू	रं	ता	रा	प	तौ	च	ह	तौ	ज	सि
ल	घु	र	घु	प	ते	र्जा	यां	मा	या	म	यी	मि	व	रा	व	णि
स्ति	मि	र	चि	कु	र	ग्रा	हं	रा	त्रिं	हि	न	स्ति	ग	भ	स्ति	राट्
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect