ताराशङ्खविलोपकस्य जलजं तीक्ष्णत्विषो भिन्दतः
सारम्भं चलता करेण निबिडां निष्पीडनां लम्भितः ।
छेदार्थापहृताम्बुकम्बुजरजोजम्बालपाण्डूभव-
च्छङ्खच्छित्करपत्त्रतामिह वहन्नस्तंगतार्धो विधुः ॥

अन्वयः AI तारा-शङ्ख-विलोपकस्य, जलजम् भिन्दतः तीक्ष्ण-त्विषः (सूर्यस्य) स-आरम्भम् चलता करेण निबिडाम् निष्पीडनाम् लम्भितः, विधुः इह छेद-अर्थ-अपहृत-अम्बु-कम्बु-ज-रजः-जम्बाल-पाण्डू-भवत्-शङ्ख-च्छित्-कर-पत्त्रताम् वहन् अस्तम्-गत-अर्धः (अस्ति) ।

Summary AI The moon, half-set, is being intensely squeezed by the moving ray of the sharp-rayed sun, who destroys the star-conches and opens the lotuses. The moon now bears the appearance of a conch-cutter's saw, which has become pale from the mud of lotus pollen and water removed during the cutting process.

पदच्छेदः AI

ताराशङ्खविलोपकस्य	तारा–शङ्ख–विलोपक (६.१)	of the destroyer of the star-conches
जलजं	जलज (२.१)	the lotus
तीक्ष्णत्विषः	तीक्ष्ण–त्विष् (६.१)	of the one with sharp rays (the sun)
भिन्दतः	भिन्दत् (√भिद्+शतृ, ६.१)	of the one who is opening
सारम्भं	सारम्भम्	violently
चलता	चलत् (√चल्+शतृ, ३.१)	by the moving
करेण	कर (३.१)	by the ray
निबिडां	निबिड (२.१)	intense
निष्पीडनां	निष्पीडना (२.१)	squeezing
लम्भितः	लम्भित (√लभ्+णिच्+क्त, १.१)	made to obtain
छेदार्थापहृताम्बुकम्बुजरजोजम्बालपाण्डूभवच्छङ्खच्छित्करपत्त्रताम्	छेद–अर्थ–अपहृत–अम्बु–कम्बुज–रजस्–जम्बाल–पाण्डूभवत्–शङ्ख–छिद्–करपत्त्रता (२.१)	the state of being a saw for cutting conches, which is becoming pale with the mud of lotus-pollen and water removed for cutting
इह	इह	here
वहन्	वहन् (√वह्+शतृ, १.१)	bearing
अस्तंगतार्धः	अस्तंगत–अर्ध (१.१)	whose half has set
विधुः	विधु (१.१)	the moon

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
ता	रा	श	ङ्ख	वि	लो	प	क	स्य	ज	ल	जं	ती	क्ष्ण	त्वि	षो	भि	न्द	तः
सा	र	म्भं	च	ल	ता	क	रे	ण	नि	बि	डां	नि	ष्पी	ड	नां	ल	म्भि	तः
छे	दा	र्था	प	हृ	ता	म्बु	क	म्बु	ज	र	जो	ज	म्बा	ल	पा	ण्डू	भ	व
च्छ	ङ्ख	च्छि	त्क	र	प	त्त्र	ता	मि	ह	व	ह	न्न	स्तं	ग	ता	र्धो	वि	धुः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect