दिनमिव दिवाकीर्तिस्तीक्ष्णैः क्षुरैः सवितुः करैः
स्तिमिरकबरीलूनां कृत्वा निशां निरदीधरत् ।
स्फुरति परितः केशस्तोमैस्ततः पतयालुभि-
र्ध्रुवमधवलं तत्तच्छायच्छलादवनीतलम् ॥
दिनमिव दिवाकीर्तिस्तीक्ष्णैः क्षुरैः सवितुः करैः
स्तिमिरकबरीलूनां कृत्वा निशां निरदीधरत् ।
स्फुरति परितः केशस्तोमैस्ततः पतयालुभि-
र्ध्रुवमधवलं तत्तच्छायच्छलादवनीतलम् ॥
स्तिमिरकबरीलूनां कृत्वा निशां निरदीधरत् ।
स्फुरति परितः केशस्तोमैस्ततः पतयालुभि-
र्ध्रुवमधवलं तत्तच्छायच्छलादवनीतलम् ॥
अन्वयः
AI
दिवाकीर्तिः (सूर्यः) तीक्ष्णैः क्षुरैः इव सवितुः करैः निशाम् स्तिमिर-कबरी-लूनाम् कृत्वा दिनम् निरदीधरत् । ततः पतयालुभिः केश-स्तोमैः तत्-तत्-छाय-च्छलात् अवनी-तलम् परितः अधवलम् ध्रुवम् स्फुरति ।
Summary
AI
The sun, with its sharp rays like razors, brought forth the day after cutting the braided hair of darkness from the lady Night. Therefore, the surface of the earth certainly appears dark all around under the pretext of various shades, which are actually the masses of her falling hair.
पदच्छेदः
AI
| दिनम् | दिन (२.१) | the day |
| इव | इव | like |
| दिवाकीर्तिः | दिवाकीर्ति (१.१) | the sun |
| तीक्ष्णैः | तीक्ष्ण (३.३) | with sharp |
| क्षुरैः | क्षुर (३.३) | razors |
| सवितुः | सवितृ (६.१) | of the sun |
| करैः | कर (३.३) | with rays |
| स्तिमिरकबरीलूनाम् | स्तिमिर–कबरी–लूना (२.१) | whose braided hair of darkness has been cut |
| कृत्वा | कृत्वा (√कृ+क्त्वा) | having made |
| निशाम् | निशा (२.१) | the night |
| निरदीधरत् | निरदीधरत् (निर्√धृ +णिच् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | brought forth |
| स्फुरति | स्फुरति (√स्फुर् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | appears |
| परितः | परितस् | all around |
| केशस्तोमैः | केश–स्तोम (३.३) | with masses of hair |
| ततः | ततः | therefore |
| पतयालुभिः | पतयालु (३.३) | falling |
| ध्रुवम् | ध्रुवम् | certainly |
| अधवलम् | अधवल (१.१) | dark |
| तत्तच्छायच्छलात् | तद्–तद्–छाया–छल (५.१) | under the pretext of the respective shades |
| अवनीतलम् | अवनीतल (१.१) | the surface of the earth |
छन्दः
हरिणी [१७: नसमरसलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| दि | न | मि | व | दि | वा | की | र्ति | स्ती | क्ष्णैः | क्षु | रैः | स | वि | तुः | क | रैः |
| स्ति | मि | र | क | ब | री | लू | नां | कृ | त्वा | नि | शां | नि | र | दी | ध | रत् |
| स्फु | र | ति | प | रि | तः | के | श | स्तो | मै | स्त | तः | प | त | या | लु | भि |
| र्ध्रु | व | म | ध | व | लं | त | त्त | च्छा | य | च्छ | ला | द | व | नी | त | लम् |
| न | स | म | र | स | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.