स्फुरति तिमिरस्तोमः पङ्कप्रपञ्च इवोच्चकैः
पुरुसितगरुच्चञ्चच्चञ्चच्चञ्चूपुटस्फुटचुम्बितः ।
अपि मधुकरी कालिंमन्या विराजति धूमल-
च्छविरिव रवेर्लाक्षालक्ष्मीं करैरतिपातुकैः ॥

अन्वयः AI पुरु-सित-गरुत्-चञ्चत्-चञ्चत्-चञ्चू-पुट-स्फुट-चुम्बितः तिमिर-स्तोमः पङ्क-प्रपञ्चः इव उच्चकैः स्फुरति। अपि च, कालिंमन्या मधु-करी रवेः अति-पातुकैः करैः लाक्षा-लक्ष्मीम् (पिबन्ती) धूमल-च्छविः इव विराजति।

Summary AI The mass of darkness, clearly "kissed" by the moving beaks (tips) of the sun's many white-winged rays, quivers high up like a disturbed expanse of mud. Also, a female bee, proud of its blackness, appears like a smoky form as it drinks the lac-red beauty of the sun with its eager rays (proboscis).

पदच्छेदः AI

स्फुरति	स्फुरति (√स्फुर् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	quivers
तिमिरस्तोमः	तिमिर–स्तोम (१.१)	the mass of darkness
पङ्कप्रपञ्चः	पङ्क–प्रपञ्च (१.१)	an expanse of mud
इव	इव	like
उच्चकैः	उच्चकैः	high up
पुरुसितगरुच्चञ्चच्चञ्चच्चञ्चूपुटस्फुटचुम्बितः	पुरु–सित–गरुत्–चञ्चत्–चञ्चत्–चञ्चू–पुट–स्फुट–चुम्बित (√चुम्ब्+क्त, १.१)	clearly kissed by the moving beaks of many white wings
अपि	अपि	Also
मधुकरी	मधुकरी (१.१)	a female bee
कालिंमन्या	कालिंमन्य (१.१)	thinking itself black
विराजति	विराजति (वि√राज् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	shines
धूमलच्छविः	धूमल–छवि (१.१)	with a smoky appearance
इव	इव	like
रवेः	रवि (६.१)	of the sun
लाक्षालक्ष्मीम्	लाक्षा–लक्ष्मी (२.१)	the lac-red beauty
करैः	कर (३.३)	with its rays (proboscis)
अतिपातुकैः	अतिपातुक (३.३)	very eager to drink

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
स्फु	र	ति	ति	मि	र	स्तो	मः	प	ङ्क	प्र	प	ञ्च	इ	वो	च्च	कैः
पु	रु	सि	त	ग	रु	च्च	ञ्च	च्च	ञ्च	च्च	ञ्चू	पु	ट	स्फु	ट	चु	म्बि	तः
अ	पि	म	धु	क	री	का	लिं	म	न्या	वि	रा	ज	ति	धू	म	ल
च्छ	वि	रि	व	र	वे	र्ला	क्षा	ल	क्ष्मीं	क	रै	र	ति	पा	तु	कैः
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect