अमहतितरास्तादृक्तारा न लोचनगोचरा-
स्तरणिकिरणा द्यामञ्चन्ति क्रमादपरस्पराः ।
कथयति परिश्रातिं रात्री तमस्सहयुध्वना-
मयमपि दरिद्राणप्राणस्तमीदयितस्त्विषाम् ॥

अन्वयः AI तादृक् अमहतीतराः ताराः लोचन-गोचराः न (भवन्ति)। अपरस्पराः तरणि-किरणाः क्रमात् द्याम् अञ्चन्ति। अयम् अपि त्विषाम् दरिद्राण-प्राणः तमी-दयितः, रात्री तमः-सह-युध्वनाम् परिश्रान्तिम् कथयति।

Summary AI The smaller stars are no longer visible. The sun's rays, one after another, gradually fill the sky. This beloved of the night (the moon), his life-force of splendors now impoverished, also indicates the exhaustion of the night and its warriors (the stars) who fought against the darkness.

पदच्छेदः AI

अमहतीतराः	अमहतीतरा (१.३)	Smaller
तादृक्	तादृक्	such
ताराः	तारा (१.३)	stars
न	न	are not
लोचनगोचराः	लोचन–गोचर (१.३)	visible to the eyes
तरणिकिरणाः	तरणि–किरण (१.३)	The sun's rays
द्याम्	द्यो (२.१)	the sky
अञ्चन्ति	अञ्चन्ति (√अञ्च् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	fill
क्रमात्	क्रमात्	gradually
अपरस्पराः	अपरस्पर (१.३)	one after another
कथयति	कथयति (√कथ् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	tells of
परिश्रान्तिम्	परिश्रान्ति (२.१)	the exhaustion
रात्री	रात्रि (१.१)	the night
तमस्सहयुध्वनाम्	तमस्–सह–युध्वन् (६.३)	of those who fought with darkness
अयम्	इदम् (१.१)	this
अपि	अपि	also
दरिद्राणप्राणः	दरिद्राण (√द्रा+क्त)–प्राण (१.१)	whose life-force is impoverished
तमीदयितः	तमी–दयित (१.१)	the beloved of the night (the moon)
त्विषाम्	त्विष् (६.३)	of splendors

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
अ	म	ह	ति	त	रा	स्ता	दृ	क्ता	रा	न	लो	च	न	गो	च	रा
स्त	र	णि	कि	र	णा	द्या	म	ञ्च	न्ति	क्र	मा	द	प	र	स्प	राः
क	थ	य	ति	प	रि	श्रा	तिं	रा	त्री	त	म	स्स	ह	यु	ध्व	ना
म	य	म	पि	द	रि	द्रा	ण	प्रा	ण	स्त	मी	द	यि	त	स्त्वि	षाम्
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect