रुचिरचरणः सूतोरुश्रीसनाथरथः शनिं
शमनमपि स त्रातुं लोकानसूत सुताविति ।
रथपदकृपासिन्धुर्बन्धुर्दृशामपि दुर्जनै-
र्यदुपहसितो भास्वान्नास्मान्हसिष्यति कः खलः ॥

अन्वयः AI सः रुचिर-चरणः सूत-उरु-श्री-सनाथ-रथः (भास्वान्) लोकान् त्रातुम् शनिम् शमनम् अपि इति सुतौ असूत । यत् रथ-पद-कृपा-सिन्धुः दृशाम् बन्धुः अपि भास्वान् दुर्जनैः उपहसितः, (तर्हि) कः खलः अस्मान् न हसिष्यति?

Summary AI He, the Sun, with beautiful rays and a chariot graced by his great charioteer Aruna, produced two sons, Shani and Yama, to protect the worlds. Since even the Sun—an ocean of mercy for the Chakravaka birds and a friend to the eyes—is ridiculed by the wicked, what wicked person will not laugh at us?

पदच्छेदः AI

रुचिरचरणः	रुचिर–चरण (१.१)	one with beautiful feet (rays)
सूतोरुश्रीसनाथरथः	सूत–उरु–श्री–सनाथ–रथ (१.१)	whose chariot is endowed with the great splendour of its charioteer
शनिम्	शनि (२.१)	Shani (Saturn)
शमनम्	शमन (२.१)	Shamana (Yama)
अपि	अपि	also
सः	तद् (१.१)	he
त्रातुम्	त्रातुम् (√त्रै+तुमुन्)	to protect
लोकान्	लोक (२.३)	the worlds
असूत	असूत (√सू कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	produced
सुतौ	सुत (२.२)	two sons
इति	इति	thus
रथपदकृपासिन्धुः	रथपद–कृपा–सिन्धु (१.१)	an ocean of compassion for the Chakravaka birds
बन्धुः	बन्धु (१.१)	a friend
दृशाम्	दृश् (६.३)	of the eyes
अपि	अपि	even
दुर्जनैः	दुर्जन (३.३)	by wicked people
यत्	यद्	since
उपहसितः	उपहसित (उप√हस्+क्त, १.१)	is ridiculed
भास्वान्	भास्वत् (१.१)	the sun
न	न	not
अस्मान्	अस्मद् (२.३)	us
हसिष्यति	हसिष्यति (√हस् कर्तरि लृट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	will laugh at
कः	किम् (१.१)	what
खलः	खल (१.१)	wicked person

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
रु	चि	र	च	र	णः	सू	तो	रु	श्री	स	ना	थ	र	थः	श	निं
श	म	न	म	पि	स	त्रा	तुं	लो	का	न	सू	त	सु	ता	वि	ति
र	थ	प	द	कृ	पा	सि	न्धु	र्ब	न्धु	र्दृ	शा	म	पि	दु	र्ज	नै
र्य	दु	प	ह	सि	तो	भा	स्वा	न्ना	स्मा	न्ह	सि	ष्य	ति	कः	ख	लः
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect