अभजत चिराभ्यासं देवः प्रतिक्षणदात्यये
दिनमयमयं कालं भूयः प्रसूय तथा रविः ।
न खलु शकिता शीलं कालप्रसूतिरसौ पुरा
यमयमुनयोर्जन्माधानेप्यनेन यथोज्झितुम् ॥

अन्वयः AI प्रति-क्षणदा-त्यये अयम् देवः रविः दिन-मयम् कालम् भूयः प्रसूय तथा चिर-अभ्यासम् अभजत, यथा अनेन पुरा यम-यमुनयोः जन्म-आधाने अपि असौ काल-प्रसूतिः शीलम् उज्झितुम् न खलु शकिता ।

Summary AI At the end of every night, this god, the Sun, by producing the daytime again, has so ingrained his habit of producing dark things (like Time, and his children Yama and Yamuna) that he was unable to abandon this nature even when giving birth to Yama and Yamuna long ago.

पदच्छेदः AI

अभजत	अभजत (√भज् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	resorted to
चिराभ्यासम्	चिर–अभ्यास (२.१)	long practice
देवः	देव (१.१)	the god
प्रतिक्षणदात्यये	प्रति–क्षणदा–अत्यय (७.१)	at the end of every night
दिनमयम्	दिनमय (२.१)	consisting of day
अयम्	इदम् (१.१)	this
कालम्	काल (२.१)	time
भूयः	भूयस्	again
प्रसूय	प्रसूय (प्र√सू+ल्यप्)	having produced
तथा	तथा	so
रविः	रवि (१.१)	the sun
न	न	not
खलु	खलु	indeed
शकिता	शकिता (√शक्+क्त, १.१)	was able
शीलम्	शील (२.१)	habit
कालप्रसूतिः	काल–प्रसूति (१.१)	the production of dark things
असौ	अदस् (१.१)	this
पुरा	पुरा	formerly
यमयमुनयोः	यम–यमुना (६.२)	of Yama and Yamuna
जन्माधाने	जन्मन्–आधान (७.१)	in the act of giving birth
अपि	अपि	even
अनेन	इदम् (३.१)	by him
यथा	यथा	as
उज्झितुम्	उज्झितुम् (√उज्झ्+तुमुन्)	to abandon

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
अ	भ	ज	त	चि	रा	भ्या	सं	दे	वः	प्र	ति	क्ष	ण	दा	त्य	ये
दि	न	म	य	म	यं	का	लं	भू	यः	प्र	सू	य	त	था	र	विः
न	ख	लु	श	कि	ता	शी	लं	का	ल	प्र	सू	ति	र	सौ	पु	रा
य	म	य	मु	न	यो	र्ज	न्मा	धा	ने	प्य	ने	न	य	थो	ज्झि	तुम्
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect