बधुजनकथा तथ्यैवेयं तनौ तनुजन्मनः
पितृशितिहरिद्वर्णाद्याहारजः किल कालिमा ।
शमनयमुनाक्रोडैः कालैरितस्तमसां पिबा-
दपि यदमलच्छायात्कायादभूयत भास्वतः ॥

अन्वयः AI इयम् बुध-जन-कथा तथ्या एव (यत्) तनुजन्मनः तनौ कालिमा पितुः आहार-जः किल । यत् (यस्मात्) तमसां पिबात् भास्वतः अमल-च्छायात् कायात् अपि इतः कालैः शमन-यमुना-क्रोडैः (रूपेण कालिमा) अभूयत ।

Summary AI This saying of the wise—that the dark complexion of a son is born from the father's food—is indeed true. This is proven because from the radiant body of the Sun, who consumes darkness as his food, darkness was produced in the form of his dark-complexioned children, Yama and Yamuna.

पदच्छेदः AI

बुधजनकथा	बुध–जन–कथा (१.१)	The talk of wise people
तथ्या	तथ्य (१.१)	true
एव	एव	indeed
इयम्	इदम् (१.१)	this
तनौ	तनु (७.१)	in the body
तनुजन्मनः	तनुजन्मन् (६.१)	of the son
पितृशितिहरिद्वर्णाद्याहारजः	पितृ–शिति–हरित्–वर्ण–आदि–आहार–ज (१.१)	born from the father's food of dark and other colors
किल	किल	indeed
कालिमा	कालिमन् (१.१)	blackness
शमनयमुनाक्रोडैः	शमन–यमुना–क्रोड (३.३)	in the form of Yama and Yamuna
कालैः	काल (३.३)	by the dark ones
इतः	इतः	from this
तमसाम्	तमस् (२.१)	darkness
पिबात्	पिबत् (√पा+शतृ, ५.१)	from the one who drinks
अपि	अपि	even
यत्	यद्	because
अमलच्छायात्	अमल–छाय (५.१)	from the one with spotless lustre
कायात्	काय (५.१)	from the body
अभूयत	अभूयत (√भू भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	was produced
भास्वतः	भास्वत् (६.१)	of the sun

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
ब	धु	ज	न	क	था	त	थ्यै	वे	यं	त	नौ	त	नु	ज	न्म	नः
पि	तृ	शि	ति	ह	रि	द्व	र्णा	द्या	हा	र	जः	कि	ल	का	लि	मा
श	म	न	य	मु	ना	क्रो	डैः	का	लै	रि	त	स्त	म	सां	पि	बा
द	पि	य	द	म	ल	च्छा	या	त्का	या	द	भू	य	त	भा	स्व	तः
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect