कमलकुशलाधाने भानोरहो पुरुषाव्रतं
यदुपकुरुते नेत्राणि श्रीगृहत्वविवक्षुभिः ।
कविभिरुपमानादप्यम्भोजतां गमितान्यसा-
वपि यदतथाभावान्मुञ्चत्युलूकविलोचने ॥

अन्वयः AI अहो, भानोः कमलकुशलाधाने पुरुष-अवव्रतम् (अस्ति) । यत् (भानुः) श्रीगृहत्वविवक्षुभिः कविभिः उपमानात् अपि अम्भोजतां गमितानि नेत्राणि उपकुरुते, यत् च असौ उलूकविलोचने अतथाभावात् मुञ्चति ।

Summary AI Oh, the sun's vow of impartiality in making lotuses prosper is remarkable! It helps the eyes of women, which poets, wishing to call them abodes of beauty, have elevated to the status of lotuses through comparison. At the same time, it abandons the eyes of the owl precisely because they are not like lotuses (and cannot bear light).

पदच्छेदः AI

कमलकुशलाधाने	कमल–कुशल–आधान (७.१)	in promoting the well-being of lotuses
भानोः	भानु (६.१)	of the sun
अहो	अहो	Oh!
पुरुषाव्रतम्	पुरुष–अवव्रत (१.१)	a vow of impartiality
यत्	यत्	that
उपकुरुते	उपकुरुते (उप√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	it helps
नेत्राणि	नेत्र (२.३)	the eyes
श्रीगृहत्वविवक्षुभिः	श्री–गृहत्व–विवक्षु (३.३)	by those wishing to express the state of being an abode of beauty
कविभिः	कवि (३.३)	by poets
उपमानात्	उपमान (५.१)	from comparison
अपि	अपि	even
अम्भोजताम्	अम्भोजता (२.१)	the state of being a lotus
गमितानि	गमित (√गम्+णिच्+क्त, २.३)	made to attain
असौ	अदस् (१.१)	he (the sun)
अपि	अपि	also
यत्	यत्	that
अतथाभावात्	अतथा–भाव (५.१)	from the state of not being so
मुञ्चति	मुञ्चति (√मुच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	abandons
उलूकविलोचने	उलूक–विलोचन (२.२)	the two eyes of the owl

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
क	म	ल	कु	श	ला	धा	ने	भा	नो	र	हो	पु	रु	षा	व्र	तं
य	दु	प	कु	रु	ते	ने	त्रा	णि	श्री	गृ	ह	त्व	वि	व	क्षु	भिः
क	वि	भि	रु	प	मा	ना	द	प्य	म्भो	ज	तां	ग	मि	ता	न्य	सा
व	पि	य	द	त	था	भा	वा	न्मु	ञ्च	त्यु	लू	क	वि	लो	च	ने
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect