रचयति रुचिः शोणीमेतां कुमारितरा रवे-
र्यदलिपटली नीलीकर्तुं व्यवस्यति पातुका ।
अजनि सरसी कल्माषी तद्ध्रुवं धवलस्फुट-
त्कवलकलिकाषण्डैः पाण्डूकृतोदरमण्डला ॥

अन्वयः AI रवेः कुमारितरा रुचिः एतां शोणीं (रुचिं) रचयति, यत् पातुका अलिपटली नीलीकर्तुं व्यवस्यति । तत् ध्रुवं सरसी धवलस्फुटत्कवलकलिकाषण्डैः पाण्डूकृतोदरमण्डला (सती) कल्माषी अजनि ।

Summary AI The very tender light of the sun creates this reddish hue, which a swarm of bees, eager to drink nectar, strives to make dark. Therefore, the lake certainly became variegated, its central region whitened by clusters of blooming white water-lily buds.

पदच्छेदः AI

रचयति	रचयति (√रच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	creates
रुचिम्	रुचि (२.१)	lustre
शोणीम्	शोणी (२.१)	red
एताम्	एतद् (२.१)	this
कुमारितरा	कुमारितरा (१.१)	the very tender
रवेः	रवि (६.१)	of the sun
यत्	यत्	because
अलिपटली	अलि–पटली (१.१)	the swarm of bees
नीलीकर्तुम्	नीली–कर्तुम् (√कृ+तुमुन्)	to make dark
व्यवस्यति	व्यवस्यति (वि+अव√सो कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	strives
पातुका	पातुका (१.१)	desirous of drinking
अजनि	अजनि (√जन् भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	became
सरसी	सरसी (१.१)	the lake
कल्माषी	कल्माषी (१.१)	variegated
तत्	तत्	therefore
ध्रुवम्	ध्रुवम्	certainly
धवलस्फुटत्कवलकलिकाषण्डैः	धवल–स्फुटत् (√स्फुट्+शतृ)–कवल–कलिका–षण्ड (३.३)	by clusters of blooming white water-lily buds
पाण्डूकृतोदरमण्डला	पाण्डूकृत–उदर–मण्डल (१.१)	whose inner region is made white

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
र	च	य	ति	रु	चिः	शो	णी	मे	तां	कु	मा	रि	त	रा	र	वे
र्य	द	लि	प	ट	ली	नी	ली	क	र्तुं	व्य	व	स्य	ति	पा	तु	का
अ	ज	नि	स	र	सी	क	ल्मा	षी	त	द्ध्रु	वं	ध	व	ल	स्फु	ट
त्क	व	ल	क	लि	का	ष	ण्डैः	पा	ण्डू	कृ	तो	द	र	म	ण्ड	ला
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect