वरुणगृहिणीमाशामासादयन्तममुं रुची-
निचयसिचयांशांशभ्रंशक्रमेण निरंशुकम् ।
तुहिनमहसं पश्यन्तीव प्रसादमिषादसौ
निजमुखमितः स्मेरं धत्ते हरेर्महिषीहरित् ॥

अन्वयः AI असौ हरेः महिषी हरित्, रुचि-निचय-सिचय-अंश-अंश-भ्रंश-क्रमेण निरंशुकम्, वरुण-गृहिणीम् आशाम् आसादयन्तम् अमुम् तुहिन-महसम्, प्रसाद-मिषात् पश्यन्ती इव, इतः निज-मुखम् स्मेरम् धत्ते।

Summary AI The eastern direction, Indra's queen, on the pretext of becoming clear, holds her face (the sky) smilingly here. It is as if she is watching the moon, who is becoming unclothed by the gradual loss of his garment of collected rays, as he approaches the western direction, Varuna's wife.

पदच्छेदः AI

वरुणगृहिणीम्	वरुण–गृहिणी (२.१)	Varuna's wife (the West)
आशाम्	आशा (२.१)	the direction
आसादयन्तम्	आसादयत् (आ√सद्+णिच्+शतृ, २.१)	approaching
अमुम्	अदस् (२.१)	that
रुचिनिचयसिचयांशांशभ्रंशक्रमेण	रुचि–निचय–सिचय–अंश–अंश–भ्रंश–क्रम (३.१)	by the process of the gradual loss, part by part, of the garment of collected rays
निरंशुकम्	निरंशुक (२.१)	unclothed
तुहिनमहसम्	तुहिनमहस् (२.१)	the moon
पश्यन्ती	पश्यन्ती (√दृश्+शतृ+ङीप्, १.१)	seeing
इव	इव	as if
प्रसादमिषात्	प्रसाद–मिष (५.१)	on the pretext of becoming clear
असौ	अदस् (१.१)	she
निजमुखम्	निज–मुख (२.१)	her own face
इतः	इतः	here
स्मेरम्	स्मेर (२.१)	smilingly
धत्ते	धत्ते (√धा कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	holds
हरेर्महिषीहरित्	हरि–महिषी–हरित् (१.१)	the eastern direction, Indra's queen

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
व	रु	ण	गृ	हि	णी	मा	शा	मा	सा	द	य	न्त	म	मुं	रु	ची
नि	च	य	सि	च	यां	शां	श	भ्रं	श	क्र	मे	ण	नि	रं	शु	कम्
तु	हि	न	म	ह	सं	प	श्य	न्ती	व	प्र	सा	द	मि	षा	द	सौ
नि	ज	मु	ख	मि	तः	स्मे	रं	ध	त्ते	ह	रे	र्म	हि	षी	ह	रित्
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect