धयतु नलिने माध्वीकं वा न वाभिनवागतः
कुमुदमकरन्दौघैः कुक्षिंभरिर्भ्रमरोत्करः ।
इह तु लिहते रात्रीतर्षं रथाङ्गविहंगमा
मधु निजवधूवक्त्राम्भोजेऽधुनाधरनामकम् ॥
धयतु नलिने माध्वीकं वा न वाभिनवागतः
कुमुदमकरन्दौघैः कुक्षिंभरिर्भ्रमरोत्करः ।
इह तु लिहते रात्रीतर्षं रथाङ्गविहंगमा
मधु निजवधूवक्त्राम्भोजेऽधुनाधरनामकम् ॥
कुमुदमकरन्दौघैः कुक्षिंभरिर्भ्रमरोत्करः ।
इह तु लिहते रात्रीतर्षं रथाङ्गविहंगमा
मधु निजवधूवक्त्राम्भोजेऽधुनाधरनामकम् ॥
अन्वयः
AI
अभिनव-आगतः कुमुद-मकरन्द-ओघैः कुक्षिम्-भरिः भ्रमर-उत्करः नलिने माध्वीकम् धयतु वा न वा । इह तु रथ-अङ्ग-विहंगमाः अधुना रात्री-तर्षम् (शमयितुम्) निज-वधू-वक्त्र-अम्भोजे अधर-नामकम् मधु लिहते ।
Summary
AI
Let the swarm of bees, newly arrived and with bellies full from the nectar of night-lotuses, drink honey from the day-lotus, or not. But here, the Chakravaka birds, to quench their night-long thirst of separation, now lick the honey named 'lower lip' on the lotus-faces of their own mates.
पदच्छेदः
AI
| धयतु | धयतु (√धे कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | let it drink |
| नलिने | नलिन (७.१) | in the day lotus |
| माध्वीकम् | माध्वीक (२.१) | honey |
| वा | वा | or |
| न | न | not |
| वा | वा | or |
| अभिनव-आगतः | अभिनव–आगत (आ√गम्+क्त, १.१) | newly arrived |
| कुमुद-मकरन्द-ओघैः | कुमुद–मकरन्द–ओघ (३.३) | with floods of nectar from the night lotus |
| कुक्षिम्-भरिः | कुक्षिम्–भरि (१.१) | filling its belly |
| भ्रमर-उत्करः | भ्रमर–उत्कर (१.१) | the swarm of bees |
| इह | इह | Here |
| तु | तु | but |
| लिहते | लिहते (√लिह् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | they lick |
| रात्री-तर्षम् | रात्री–तर्ष (२.१) | the thirst of the night |
| रथ-अङ्ग-विहंगमाः | रथ-अङ्ग–विहंगम (१.३) | the Chakravaka birds |
| मधु | मधु (२.१) | the honey |
| निज-वधू-वक्त्र-अम्भोजे | निज–वधू–वक्त्र–अम्भोज (७.१) | on the lotus-face of their own mates |
| अधुना | अधुना | now |
| अधर-नामकम् | अधर–नामक (२.१) | named 'lower lip' |
छन्दः
हरिणी [१७: नसमरसलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ध | य | तु | न | लि | ने | मा | ध्वी | कं | वा | न | वा | भि | न | वा | ग | तः |
| कु | मु | द | म | क | र | न्दौ | घैः | कु | क्षिं | भ | रि | र्भ्र | म | रो | त्क | रः |
| इ | ह | तु | लि | ह | ते | रा | त्री | त | र्षं | र | था | ङ्ग | वि | हं | ग | मा |
| म | धु | नि | ज | व | धू | व | क्त्रा | म्भो | जे | ऽधु | ना | ध | र | ना | म | कम् |
| न | स | म | र | स | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.