तिमिरविरहात्पाण्डूयन्ते दिशः कृशतारकाः
कमलहसितैः श्येनीवोन्नीयते सरसी न का ।
शरणमिलितध्वान्तध्वंसिप्रभादरधारणा-
द्गगनशिखरं नीलत्येकं निजैरयशोभरैः ॥

अन्वयः AI तिमिर-विरहात् कृश-तारकाः दिशः पाण्डूयन्ते । का सरसी कमल-हसितैः श्येनी इव न उन्नीयते? शरण-मिलित-ध्वान्त-ध्वंसि-प्रभा-दर-धारणात् एकम् गगन-शिखरम् निजैः अयशः-भरैः (इव) नीलति ।

Summary AI The directions, with their fading stars, are turning pale from separation from darkness. Which lake is not inferred to be a white falcon by the 'smiles' of its lotuses? Only the zenith of the sky remains dark, as if from the burden of its own infamy for having given refuge to the fleeing darkness.

पदच्छेदः AI

तिमिर-विरहात्	तिमिर–विरह (५.१)	Due to separation from darkness
पाण्डूयन्ते	पाण्डूयन्ते (√पाण्डु +क्यङ् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	are becoming pale
दिशः	दिश् (१.३)	the directions
कृश-तारकाः	कृश–तारका (१.३)	with faint stars
कमल-हसितैः	कमल–हसित (३.३)	with the smiles of lotuses
श्येनी	श्येनी (१.१)	a white falcon
इव	इव	like
उन्नीयते	उन्नीयते (उद्√नी +यक् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is inferred
सरसी	सरसी (१.१)	a lake
न	न	not
का	किम् (१.१)	Which
शरण-मिलित-ध्वान्त-ध्वंसि-प्रभा-दर-धारणात्	शरण–मिलित–ध्वान्त–ध्वंसिन्–प्रभा–दर–धारण (५.१)	from holding a little of the splendor that destroys the darkness which had taken refuge there
गगन-शिखरम्	गगन–शिखर (१.१)	the peak of the sky
नीलति	नीलति (√नील कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	is dark
एकम्	एक (१.१)	alone
निजैः	निज (३.३)	with its own
अयशः-भरैः	अयशस्–भर (३.३)	burdens of infamy

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
ति	मि	र	वि	र	हा	त्पा	ण्डू	य	न्ते	दि	शः	कृ	श	ता	र	काः
क	म	ल	ह	सि	तैः	श्ये	नी	वो	न्नी	य	ते	स	र	सी	न	का
श	र	ण	मि	लि	त	ध्वा	न्त	ध्वं	सि	प्र	भा	द	र	धा	र	णा
द्ग	ग	न	शि	ख	रं	नी	ल	त्ये	कं	नि	जै	र	य	शो	भ	रैः
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect