उडुपरिषदः किं नार्हत्वं निशः किमु नौचिती
पतिरिह न यद्दृष्टस्ताभ्यां गणेयरुचीगणः ।
स्फुटमुडुपतेराश्मं वक्षः स्फुरन्मलिनाश्मन-
श्छवि यदनयोर्विच्छेदेऽपि द्रुतं बत न द्रुतम् ॥

अन्वयः AI यत् इह ताभ्याम् (उडुपरिषदा निशा च) गणेय-रुची-गणः पतिः (चन्द्रः) न दृष्टः, (तत्) उडु-परिषदः किम् न अर्हत्वम्? निशः किमु न औचिती? यत् अनयोः विच्छेदे अपि स्फुटम् स्फुरत्-मलिन-अश्मनः छवि उडु-पतेः आश्मम् वक्षः द्रुतम् न द्रुतम्, बत।

Summary AI Since their husband (the moon), whose rays had become countable, was not seen by the assembly of stars and the night as he set, was this not a mark of their dignity and propriety? Alas, it is clear the moon's chest is made of stone, with the lustre of a dark gem, for it did not melt with grief even at this separation.

पदच्छेदः AI

उडुपरिषदः	उडु–परिषद् (६.१)	of the assembly of stars
किम्	किम्	was it
न	न	not
अर्हत्वम्	अर्हत्व (१.१)	a sign of worthiness
निशः	निश् (६.१)	of the night
किमु	किमु	was it
न	न	not
औचिती	औचिती (१.१)	propriety
पतिः	पति (१.१)	the husband (moon)
इह	इह	here
न	न	not
यत्	यद्	Since
दृष्टः	दृष्ट (√दृश्+क्त, १.१)	was seen
ताभ्याम्	तद् (३.२)	by them two
गणेयरुचीगणः	गणेय–रुच्–गण (१.१)	whose host of rays was countable
स्फुटम्	स्फुटम्	clearly
उडुपतेः	उडु–पति (६.१)	of the moon
आश्मम्	आश्म (१.१)	stony
वक्षः	वक्षस् (१.१)	chest
स्फुरन्मलिनाश्मनश्छवि	स्फुरत्–मलिन–अश्मन्–छवि (१.१)	having the lustre of a shining dark gem
यत्	यद्	because
अनयोः	इदम् (६.२)	of these two
विच्छेदे	विच्छेद (७.१)	at the separation
अपि	अपि	even
द्रुतम्	द्रुतम्	quickly
बत	बत	alas
न	न	not
द्रुतम्	द्रुत (√द्रु+क्त, १.१)	melted

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
उ	डु	प	रि	ष	दः	किं	ना	र्ह	त्वं	नि	शः	कि	मु	नौ	चि	ती
प	ति	रि	ह	न	य	द्दृ	ष्ट	स्ता	भ्यां	ग	णे	य	रु	ची	ग	णः
स्फु	ट	मु	डु	प	ते	रा	श्मं	व	क्षः	स्फु	र	न्म	लि	ना	श्म	न
श्छ	वि	य	द	न	यो	र्वि	च्छे	दे	ऽपि	द्रु	तं	ब	त	न	द्रु	तम्
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect