असुरहितमप्यादित्योत्थां विपत्तिमुपागतं
दितिसुतगुरुः प्राणैर्योक्तुं न किं कचवत्तमः ।
पठति लुठतीं कण्ठे विद्यामयं मृतजीवनीं
यदि न वहते संध्यामौनव्रतव्ययभीरुताम् ॥

अन्वयः AI दिति-सुत-गुरुः (शुक्रः) असुरहितम् अपि आदित्य-उत्थाम् विपत्तिम् उपागतम् तमः कचवत् प्राणैः योक्तुम् किम् न (शक्नोति)? यदि अयम् संध्या-मौन-व्रत-व्यय-भीरुताम् न वहते, (तर्हि) कण्ठे लुठतीम् मृत-जीवनीम् विद्याम् पठति।

Summary AI Why can't Shukracharya, the preceptor of demons, revive the darkness—which, though a demon, has met its demise from the sun—just as he revived Kacha? He could, if he were not afraid of breaking his vow of silence at twilight. Otherwise, he would recite the life-restoring science that is ready on his tongue.

पदच्छेदः AI

असुरहितम्	असु–रहित (२.१)	devoid of life-breath
अपि	अपि	though
आदित्योत्थाम्	आदित्य–उत्था (२.१)	arisen from the sun
विपत्तिम्	विपत्ति (२.१)	calamity
उपागतम्	उपागत (उप+आ√गम्+क्त, २.१)	having met
दितिसुतगुरुः	दिति–सुत–गुरु (१.१)	the preceptor of the demons (Shukra)
प्राणैः	प्राण (३.३)	with life
योक्तुम्	योक्तुम् (√युज्+तुमुन्)	to join
न	न	not
किम्	किम्	why
कचवत्	कचवत्	like Kacha
तमः	तमस् (२.१)	the darkness
पठति	पठति (√पठ् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	he would recite
लुठतीम्	लुठन्ती (√लुठ्+शतृ+ङीप्, २.१)	rolling
कण्ठे	कण्ठ (७.१)	on his throat
विद्याम्	विद्या (२.१)	the science
अयम्	इदम् (१.१)	he
मृतजीवनीम्	मृत–जीवनी (२.१)	life-restoring
यदि	यदि	if
न	न	not
वहते	वहते (√वह् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	he possessed
संध्यामौनव्रतव्ययभीरुताम्	संध्या–मौन–व्रत–व्यय–भीरुता (२.१)	the fear of breaking the vow of silence at twilight

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
अ	सु	र	हि	त	म	प्या	दि	त्यो	त्थां	वि	प	त्ति	मु	पा	ग	तं
दि	ति	सु	त	गु	रुः	प्रा	णै	र्यो	क्तुं	न	किं	क	च	व	त्त	मः
प	ठ	ति	लु	ठ	तीं	क	ण्ठे	वि	द्या	म	यं	मृ	त	जी	व	नीं
य	दि	न	व	ह	ते	सं	ध्या	मौ	न	व्र	त	व्य	य	भी	रु	ताम्
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect