सखीं प्रति स्माह युवेङ्गितेक्षिणी
क्रमेण तेऽयं क्षमते न दित्सुताम् ।
विलोम तद्व्यञ्जनमर्प्यते त्वया
वरं किमस्मै न नितान्तमर्थिने ॥

अन्वयः AI युवा-इङ्गित-ईक्षिणी (एका सखी) सखीम् प्रति स्म आह – अयम् क्रमेण ते दित्सुताम् न क्षमते। त्वया विलोम तत्-व्यञ्जनम् अर्प्यते। नितान्तम् अर्थिने अस्मै वरम् (व्यञ्जनम्) किम् न (अर्प्यते)?

Summary AI A maid, observing a young guest's gestures, said to her friend: "This man cannot wait for your turn to serve. You are offering him the wrong dish. Why don't you serve a better one to this extremely eager guest?"

पदच्छेदः AI

सखीम्	सखी (२.१)	to her friend
प्रति	प्रति	towards
स्म	स्म	(makes past tense)
आह	आह (√अस् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	said
युवेङ्गितेक्षिणी	युवन्–इङ्गित–ईक्षिणी (१.१)	the maid who observed the youth's gestures
क्रमेण	क्रम (३.१)	in turn / patiently
ते	युष्मद् (६.१)	your
अयम्	इदम् (१.१)	this (youth)
क्षमते	क्षमते (√क्षम् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	waits for / tolerates
न	न	not
दित्सुताम्	दित्सुता (२.१)	the desire to give
विलोम	विलोम (२.१)	in a contrary way
तत्	तद् (१.१)	that
व्यञ्जनम्	व्यञ्जन (१.१)	side-dish
अrp्यते	अrp्यते (√ऋ +णिच् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is being offered
त्वया	युष्मद् (३.१)	by you
वरम्	वर (२.१)	a better one
किम्	किम्	why
अस्मै	इदम् (४.१)	to him
न	न	not
नितान्तम्	नितान्तम्	extremely
अर्थिने	अर्थिन् (४.१)	to the one who is asking/desirous

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
स	खीं	प्र	ति	स्मा	ह	यु	वे	ङ्गि	ते	क्षि	णी
क्र	मे	ण	ते	ऽयं	क्ष	म	ते	न	दि	त्सु	ताम्
वि	लो	म	त	द्व्य	ञ्ज	न	म	र्प्य	ते	त्व	या
व	रं	कि	म	स्मै	न	नि	ता	न्त	म	र्थि	ने
ज			त			ज			र

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect