बभार बीजं निजकीर्तये रदौ
द्विषामकीर्त्यै खलु दानविप्लुषः ।
श्रवःश्रमैः कुम्भकुचां शिरःश्रियं
मुदे मदस्वेदवतीमुपास्त यः ॥

अन्वयः AI यः निजकीर्तये बीजम् रदौ बभार, द्विषाम् अकीर्त्यै खलु दानविप्लुषः (बभार) । (यः) श्रवःश्रमैः मदस्वेदवतीम् कुम्भकुचाम् शिरःश्रियम् मुदे उपास्त ।

Summary AI The elephant (gifted to Nala) bore its two tusks as a seed for its own fame, and its drops of ichor for the infamy of its enemies. With the fanning of its ears, it joyfully served the beauty of the head of the direction (personified as a woman with pitcher-like breasts), which was covered in the sweat of its ichor.

पदच्छेदः AI

बभार	बभार (√भृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	bore
बीजम्	बीज (२.१)	the seed
निजकीर्तये	निज–कीर्ति (४.१)	for his own fame
रदौ	रद (२.२)	two tusks
द्विषाम्	द्विष् (६.३)	of enemies
अकीर्त्यै	अकीर्ति (४.१)	for infamy
खलु	खलु	indeed
दानविप्लुषः	दान–विप्लुष् (१.३)	drops of ichor
श्रवःश्रमैः	श्रवस्–श्रम (३.३)	by the efforts of hearing (fanning of ears)
कुम्भकुचाम्	कुम्भ–कुचा (२.१)	she whose breasts are like frontal globes (the direction)
शिरःश्रियम्	शिरस्–श्री (२.१)	the beauty of the head
मुदे	मुद् (४.१)	for joy
मदस्वेदवतीम्	मद–स्वेदवत् (२.१)	possessing ichor-sweat
उपास्त	उपास्त (उप√आस् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	served/worshipped
यः	यद् (१.१)	who (the elephant)

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
ब	भा	र	बी	जं	नि	ज	की	र्त	ये	र	दौ
द्वि	षा	म	की	र्त्यै	ख	लु	दा	न	वि	प्लु	षः
श्र	वः	श्र	मैः	कु	म्भ	कु	चां	शि	रः	श्रि	यं
मु	दे	म	द	स्वे	द	व	ती	मु	पा	स्त	यः
ज			त			ज			र

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect