मुखे निधाय क्रमुकं नलानुगै-
रथौज्झि पर्णालिरवेक्ष्य वृश्चिकम् ।
दमार्पितान्तर्मुखवासनिर्मितं
भयाविलैः स्वभ्रमहासिताखिलैः ॥

अन्वयः AI अथ नल-अनुगैः मुखे क्रमुकं निधाय, दम-अर्पित-अन्तः-मुखवास-निर्मितं वृश्चिकम् अवेक्ष्य, भय-आविलैः (सद्भिः) स्व-भ्रम-हासित-अखिलैः (सद्भिः) पर्ण-आलिः औज्झि।

Summary AI Then, Nala's followers, after placing betel nuts in their mouths, saw a scorpion-shaped object made from the mouth-freshener placed inside by Damayanti. Agitated with fear, they spat out the row of betel leaves, while everyone else laughed at their delusion.

पदच्छेदः AI

मुखे	मुख (७.१)	in the mouth
निधाय	निधाय (नि√धा+ल्यप्)	having placed
क्रमुकम्	क्रमुक (२.१)	betel nut
नलानुगैः	नल–अनुग (३.३)	by Nala's followers
अथ	अथ	Then
औज्झि	औज्झि (√उज्झ् भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	was spat out
पर्णालिः	पर्ण–आलि (१.१)	the row of betel leaves
अवेक्ष्य	अवेक्ष्य (अव√ईक्ष्+ल्यप्)	having seen
वृश्चिकम्	वृश्चिक (२.१)	a scorpion
दमार्पितान्तर्मुखवासनिर्मितं	दम–अर्पित–अन्तः–मुखवास–निर्मित (२.१)	made from the mouth-freshener placed inside by Damayanti
भयाविलैः	भय–आविल (३.३)	by those agitated with fear
स्वभ्रमहासिताखिलैः	स्व–भ्रम–हासित–अखिल (३.३)	by whom everyone was made to laugh at their delusion

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
मु	खे	नि	धा	य	क्र	मु	कं	न	ला	नु	गै
र	थौ	ज्झि	प	र्णा	लि	र	वे	क्ष्य	वृ	श्चि	कम्
द	मा	र्पि	ता	न्त	र्मु	ख	वा	स	नि	र्मि	तं
भ	या	वि	लैः	स्व	भ्र	म	हा	सि	ता	खि	लैः
ज			त			ज			र

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect