ताभिर्दृश्यत एष यान्पथि महाज्यैष्ठीमहे मन्महे
यदृग्भिः पुरुषोत्तमः परिचितः प्राग्मञ्चमञ्चन्कृतः ।
सा स्त्रीराट्पतयालुभिः शितिसितैः स्यादस्य दृक्चामरैः
सस्ने माघमघातिघातियमुनागङ्गौघयोगे यया ॥

अन्वयः AI एषः पथि यान् ताभिः (पौरस्त्रीभिः) दृश्यते । यत्-दृग्भिः पुरुषोत्तमः प्राक् परिचितः, (ताभिः) मञ्चम् अञ्चन् कृतः (अयम्) महा-ज्यैष्ठी-महे मन्महे । सा स्त्री-राट् यया माघ-मघ-अतिघाति-यमुना-गङ्गा-ओघ-योगे सस्ने, (तया) अस्य पतयालुभिः शिति-सितैः दृक्-चामरैः (सेवा) स्यात् ।
Summary AI As Nala goes along the path, he is seen by the city women. We think it is the great festival of Jyeshtha, where he, like Lord Vishnu seen before, is made to ascend a platform by their eyes. That queen of women, Damayanti, by whom he was bathed in the sin-destroying confluence of Ganga and Yamuna (her glances), now serves him with her glancing black-and-white eyes that act like chowries.
पदच्छेदः AI
ताभिःतद् (३.३) by them
दृश्यतेदृश्यते (√दृश् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is seen
एषःएतद् (१.१) this one
यान्यात् (√या+शतृ, १.१) going
पथिपथिन् (७.१) on the path
महाज्यैष्ठीमहेमहाज्यैष्ठीमह (७.१) in the great festival of Jyeshtha
मन्महेमन्महे (√मन् कर्तरि लट् (आत्मने.) उ.पु. बहु.) we think
यदृग्भिःयदृश् (३.३) by which kind of eyes
पुरुषोत्तमःपुरुषोत्तम (१.१) Vishnu
परिचितःपरिचित (परि√चि+क्त, १.१) was seen
प्राक्प्राच् before
मञ्चम्मञ्च (२.१) a platform
अञ्चन्अञ्चत् (√अञ्च्+शतृ, १.१) adorning
कृतःकृत (√कृ+क्त, १.१) made
सातद् (१.१) she
स्त्रीराट्स्त्री–राट् (१.१) the queen of women
पतयालुभिःपतयालु (३.३) with glancing
शितिसितैःशितिसित (३.३) with black and white
स्यात्स्यात् (√अस् कर्तरि लिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) may be
अस्यइदम् (६.१) of him
दृक्चामरैःदृश्चामर (३.३) with eye-chowries
सस्नेसस्ने (√स्ना कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) bathed
माघमघातिघातियमुनागङ्गौघयोगेमाघमघ–अतिघातिन्यमुनागङ्गाओघयोग (७.१) in the sin-destroying confluence of Yamuna and Ganga in the month of Magha
ययायद् (३.१) by whom
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
ता भि र्दृ श्य या न्प थि हा ज्यै ष्ठी हे न्म हे
दृ ग्भिः पु रु षो त्त मः रि चि तः प्रा ग्म ञ्च ञ्च न्कृ तः
सा स्त्री रा ट्प या लु भिः शि ति सि तैः स्या स्य दृ क्चा रैः
स्ने मा घा ति घा ति मु ना ङ्गौ यो गे या
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.