भवन्सुद्युम्नः स्त्री नरपतिरभूद्यस्य जननी
तमुर्वश्याः प्राणानपि विजयमानस्तनुरुचा ।
हरारब्धक्रोधेन्धनमदनसिंहासनमसा-
वलंकर्मीणश्रीरुदभवदलंकर्तुमधुना ॥

अन्वयः AI यस्य जननी स्त्री भवन् सुद्युम्नः नरपतिः अभूत्, तम् उर्वश्याः प्राणान् अपि तनुरुचा विजयमानः, हर-आरब्ध-क्रोध-इन्धन-मदन-सिंहासनम् अलंकर्तुम् अलंकर्मीण-श्रीः असौ अधुना उदभवत् ।
Summary AI This Nala, whose beauty is fit for adorning, has now arisen to adorn the throne of Kamadeva—which was fuel for the fire of Shiva's anger. He surpasses with his bodily splendor even Pururavas, the beloved of Urvashi, whose mother was King Sudyumna who had become a woman.
पदच्छेदः AI
भवन्भवत् (√भू+शतृ, १.१) becoming
सुद्युम्नःसुद्युम्न (१.१) Sudyumna
स्त्रीस्त्री (१.१) a woman
नरपतिःनरपति (१.१) a king
अभूत्अभूत् (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) became
यस्ययद् (६.१) whose
जननीजननी (१.१) mother
तम्तद् (२.१) him (Pururavas)
उर्वश्याःउर्वशी (६.१) of Urvashi
प्राणान्प्राण (२.३) life-breaths
अपिअपि even
विजयमानःविजयमान (वि√जि+शानच्, १.१) conquering
तनुरुचातनुरुच् (३.१) by the splendor of his body
हरारब्धक्रोधेन्धनमदनसिंहासनम्हरआरब्ध (आ√रभ्+क्त)क्रोधइन्धनमदनसिंहासन (२.१) the throne of Kamadeva, which was fuel for the fire of Shiva's anger
असौअदस् (१.१) this one
अलंकर्मीणश्रीःअलंकर्मीणश्री (१.१) whose beauty is fit for adorning
उदभवत्उदभवत् (उद्√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) arose
अलंकर्तुम्अलंकर्तुम् (अलम्√कृ+तुमुन्) to adorn
अधुनाअधुना now
छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७
न्सु द्यु म्नः स्त्री ति भू द्य स्य नी
मु र्व श्याः प्रा णा पि वि मा स्त नु रु चा
रा ब्ध क्रो धे न्ध सिं हा सा
लं र्मी श्री रु लं र्तु धु ना
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.