तदक्षितत्कालतुलागसा नखं
निखाय कृष्णस्य मृगस्य चक्षुषी ।
विधिर्यदुद्धर्तुमियेष तत्तयो-
रदूरवर्तिक्षतता स्म शंसति ॥

अन्वयः AI विधिः कृष्णस्य मृगस्य चक्षुषी तत्-अक्षि-तत्-काल-तुला-अगसा (हेतुना) नखं निखाय यत् उद्धर्तुम् इयेष, तत् तयोः अदूर-वर्ति-क्षतता स्म शंसति।

Summary AI The slight redness near the black deer's eyes suggests that Brahma, the creator, once wished to pluck them out after digging his nail into them, as a punishment for the sin of daring to be a match for Damayanti's eyes.

पदच्छेदः AI

तत्	तद्	her
अक्षि	अक्षि	eye
तत्	तद्	that
काल	काल	time
तुला	तुला	comparison
अगसा	अगस् (३.१)	by the sin of
नखम्	नख (२.१)	nail
निखाय	निखाय (नि√खन्+ल्यप्)	having dug in
कृष्णस्य	कृष्ण (६.१)	of the black
मृगस्य	मृग (६.१)	deer
चक्षुषी	चक्षुस् (२.२)	the two eyes
विधिः	विधि (१.१)	Brahma
यत्	यत्	that
उद्धर्तुम्	उद्धर्तुम् (उद्√हृ+तुमुन्)	to pluck out
इयेष	इयेष (√इष् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	wished
तत्	तद् (१.१)	that fact
तयोः	तद् (६.२)	of those two
अदूर	अदूर	nearby
वर्ति	वर्तिन्	existing
क्षतता	क्षतता (१.१)	the state of having a wound
स्म	स्म	indeed
शंसति	शंसति (√शंस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	indicates

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
त	द	क्षि	त	त्का	ल	तु	ला	ग	सा	न	खं
नि	खा	य	कृ	ष्ण	स्य	मृ	ग	स्य	च	क्षु	षी
वि	धि	र्य	दु	द्ध	र्तु	मि	ये	ष	त	त्त	यो
र	दू	र	व	र्ति	क्ष	त	ता	स्म	शं	स	ति
ज			त			ज			र

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect