स्वस्यामरैर्नृपतिमंशममुं त्यजद्भि-
रंशच्छिदाकदनमेव तदाध्यगामि ।
उत्का स्म पश्यति निवृत्य निवृत्य यान्ती
वाग्देवतपि निजविभ्रमधाम भैमीम् ॥
स्वस्यामरैर्नृपतिमंशममुं त्यजद्भि-
रंशच्छिदाकदनमेव तदाध्यगामि ।
उत्का स्म पश्यति निवृत्य निवृत्य यान्ती
वाग्देवतपि निजविभ्रमधाम भैमीम् ॥
रंशच्छिदाकदनमेव तदाध्यगामि ।
उत्का स्म पश्यति निवृत्य निवृत्य यान्ती
वाग्देवतपि निजविभ्रमधाम भैमीम् ॥
अन्वयः
AI
तदा स्वस्य अंशम् अमुम् नृपतिम् त्यजद्भिः अमरैः अंशच्छिदा कदनम् एव अध्यगामि । यान्ती वाग्देवता अपि उत्का (सती) निवृत्य निवृत्य निजविभ्रमधाम भैमीम् पश्यति स्म ।
Summary
AI
Then, as the gods were leaving this king Nala, who was a part of themselves, they experienced the pain of separation. Even the goddess of speech, while departing, anxiously kept turning back again and again to look at Damayanti, the very abode of her graceful movements.
पदच्छेदः
AI
| स्वस्य | स्व (६.१) | their own |
| अमरैः | अमर (३.३) | by the gods |
| नृपतिम् | नृपति (२.१) | the king |
| अंशम् | अंश (२.१) | part |
| अमुम् | अदस् (२.१) | this |
| त्यजद्भिः | त्यजत् (√त्यज्+शतृ, ३.३) | by those who were leaving |
| अंशच्छिदा | अंशच्छिदा (३.१) | by the separation of the part |
| कदनम् | कदन (२.१) | pain |
| एव | एव | indeed |
| तदा | तदा | then |
| अध्यगामि | अध्यगामि (अधि√गा भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | was experienced |
| उत्का | उत्का (१.१) | yearning |
| स्म | स्म | (indicates past tense) |
| पश्यति | पश्यति (√दृश् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | was looking |
| निवृत्य | निवृत्य (नि√वृत्+ल्यप्) | turning back |
| निवृत्य | निवृत्य (नि√वृत्+ल्यप्) | again |
| यान्ती | यान्त् (√या+शतृ, १.१) | while going |
| वाग्देवता | वाग्देवता (१.१) | the goddess of speech |
| अपि | अपि | even |
| निजविभ्रमधाम | निजविभ्रमधाम (२.१) | the abode of her own graceful movements |
| भैमीम् | भैमी (२.१) | Damayanti |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्व | स्या | म | रै | र्नृ | प | ति | मं | श | म | मुं | त्य | ज | द्भि |
| रं | श | च्छि | दा | क | द | न | मे | व | त | दा | ध्य | गा | मि |
| उ | त्का | स्म | प | श्य | ति | नि | वृ | त्य | नि | वृ | त्य | या | न्ती |
| वा | ग्दे | व | त | पि | नि | ज | वि | भ्र | म | धा | म | भै | मीम् |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.