साप्तुं प्रयच्छति न पक्षचतुष्टये तां
तल्लाभशंसिनि न पञ्चमकोटिमात्रे ।
श्रद्धां दधे निषधराड्विमतौ मताना-
मद्वैततत्त्व इव सत्यतरेऽपि लोकः ॥

अन्वयः AI सा (सरस्वती) तल्लाभशंसिनि पक्षचतुष्टये ताम् आप्तुं न प्रयच्छति, पञ्चमकोटिमात्रे (नले) अपि न (प्रयच्छति)। (अतः) निषधराट् मतानां विमतौ (सत्यां) श्रद्धाम् दधे। लोकः सत्यतरे अपि अद्वैततत्त्वे इव (श्रद्धां न दधाति)।

Summary AI Saraswati's speech did not allow her to attain him within the four options (the gods) who praised the gain of him, nor in the fifth option (the real Nala). Thus, the king of Nishadha placed his faith in her confusion of opinions, just as people lack faith in the truest principle of non-duality.

पदच्छेदः AI

सा	तद् (१.१)	She (Saraswati's speech)
आप्तुम्	आप्तुम् (√आप्+तुमुन्)	to attain
प्रयच्छति	प्रयच्छति (प्र√दा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	allow
न	न	not
पक्षचतुष्टये	पक्षचतुष्टय (७.१)	in the four options
ताम्	तद् (२.१)	her (Damayanti)
तल्लाभशंसिनि	तल्लाभशंसिन् (७.१)	which praised the gain of him
न	न	not
पञ्चमकोटिमात्रे	पञ्चमकोटिमात्र (७.१)	in the fifth option alone
श्रद्धाम्	श्रद्धा (२.१)	faith
दधे	दधे (√धा कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	placed
निषधराट्	निषधराज् (१.१)	the king of Nishadha
विमतौ	विमति (७.१)	in the confusion
मतानाम्	मत (६.३)	of opinions
अद्वैततत्त्वे	अद्वैततत्त्व (७.१)	in the principle of non-duality
इव	इव	like
सत्यतरे	सत्यतर (७.१)	which is more true
अपि	अपि	even
लोकः	लोक (१.१)	the world

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
सा	प्तुं	प्र	य	च्छ	ति	न	प	क्ष	च	तु	ष्ट	ये	तां
त	ल्ला	भ	शं	सि	नि	न	प	ञ्च	म	को	टि	मा	त्रे
श्र	द्धां	द	धे	नि	ष	ध	रा	ड्वि	म	तौ	म	ता	ना
म	द्वै	त	त	त्त्व	इ	व	स	त्य	त	रे	ऽपि	लो	कः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect