साधारणीं गिरमुषर्बुधनैषधाभ्या-
मेतां निपीय न विशेषमवाप्तवत्या ।
ऊचे नलोऽयमिति तं प्रति चित्तमेकं
ब्रूते स्म चान्यदनलोऽयमितीदमीयम् ॥
साधारणीं गिरमुषर्बुधनैषधाभ्या-
मेतां निपीय न विशेषमवाप्तवत्या ।
ऊचे नलोऽयमिति तं प्रति चित्तमेकं
ब्रूते स्म चान्यदनलोऽयमितीदमीयम् ॥
मेतां निपीय न विशेषमवाप्तवत्या ।
ऊचे नलोऽयमिति तं प्रति चित्तमेकं
ब्रूते स्म चान्यदनलोऽयमितीदमीयम् ॥
अन्वयः
AI
उषर्बुध-नैषधाभ्याम् (उक्ताम्) एताम् साधारणीम् गिरम् निपीय विशेषम् न अवाप्तवत्या ईयम्, (तस्याः) एकम् चित्तम् तम् प्रति 'अयम् नलः' इति ऊचे, अन्यत् (चित्तम्) च 'अयम् अनलः' इति इदम् ब्रूते स्म ।
Summary
AI
Having heard this common speech from both Agni and Nala, and being unable to find any distinction, she (Damayanti) was conflicted. One part of her mind said towards him, "This is Nala," while the other part said, "This is Anala (Agni, i.e., not Nala)."
पदच्छेदः
AI
| साधारणीम् | साधारणी (२.१) | common |
| गिरम् | गिर् (२.१) | speech |
| उषर्बुध-नैषधाभ्याम् | उषर्बुध–नैषध (३.२) | by Agni and Nala |
| एताम् | एतद् (२.१) | this |
| निपीय | निपीय (नि√पा+ल्यप्) | having heard |
| न | न | not |
| विशेषम् | विशेष (२.१) | distinction |
| अवाप्तवत्या | अवाप्तवत् (३.१) | by her who had not obtained |
| ऊचे | ऊचे (√वच् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | said |
| नलः | नल (१.१) | Nala |
| अयम् | इदम् (१.१) | this is |
| इति | इति | thus |
| तम् | तद् (२.१) | him |
| प्रति | प्रति | towards |
| चित्तम् | चित्त (१.१) | mind |
| एकम् | एक (१.१) | one |
| ब्रूते | ब्रूते स्म (√ब्रू कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | said |
| स्म | स्म | (makes past tense) |
| च | च | and |
| अन्यत् | अन्यत् (१.१) | the other |
| अनलः | अनल (१.१) | not-Nala (Agni) |
| अयम् | इदम् (१.१) | this is |
| इति | इति | thus |
| इदम् | इदम् (२.१) | this |
| ईयम् | इदम् (१.१) | she |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| सा | धा | र | णीं | गि | र | मु | ष | र्बु | ध | नै | ष | धा | भ्या |
| मे | तां | नि | पी | य | न | वि | शे | ष | म | वा | प्त | व | त्या |
| ऊ | चे | न | लो | ऽय | मि | ति | तं | प्र | ति | चि | त्त | मे | कं |
| ब्रू | ते | स्म | चा | न्य | द | न | लो | ऽय | मि | ती | द | मी | यम् |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.