एतन्मुखा विबुधसंसदसावशेषा
माध्यस्थ्यमस्य यमतोऽपि महेन्द्रतोऽपि ।
एनं महस्विनमुपेहि सदारुणोच्चै-
र्येनामुना पितृमुखि ध्रियते करश्रीः ॥

अन्वयः AI पितृमुखि, असौ अशेषा विबुध-संसद् एतत्-मुखा (अस्ति) । अस्य यमतः अपि महेन्द्रतः अपि माध्यस्थ्यम् (अस्ति) । (त्वम्) एनम् महस्विनम् उपेहि, येन अमुना सदा अरुण-उच्चैः कर-श्रीः ध्रियते ।

Summary AI O Damayanti, whose face is turned towards your father, this entire assembly of gods looks up to him (Yama). Such is his impartiality that it extends even to himself and Indra. Approach this glorious one, by whom the splendor of the staff in his hand is held, always terrible and lofty.

पदच्छेदः AI

एतत्-मुखा	एतत्–मुख	having this one as its face
विबुध-संसद्	विबुध–संसद् (१.१)	the assembly of gods
असौ	अदस् (१.१)	this
अशेषा	अशेष (१.१)	entire
माध्यस्थ्यम्	माध्यस्थ्य (१.१)	impartiality
अस्य	इदम् (६.१)	his
यमतः	यमतस्	from Yama
अपि	अपि	even
महेन्द्रतः	महेन्द्रतस्	from Mahendra
अपि	अपि	even
एनम्	एनद् (२.१)	this one
महस्विनम्	महस्विन् (२.१)	glorious one
उपेहि	उपेहि (उप√इ कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	approach
सदा	सदा	always
अरुण-उच्चैः	अरुण–उच्चैस्	terrible and lofty
येन	यद् (३.१)	by whom
अमुना	अदस् (३.१)	by this one
पितृ-मुखि	पितृमुखिन् (८.१)	O one whose face is towards your father
ध्रियते	ध्रियते (√धृ भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is held
कर-श्रीः	करश्री (१.१)	the splendor of the hand (holding the staff)

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
ए	त	न्मु	खा	वि	बु	ध	सं	स	द	सा	व	शे	षा
मा	ध्य	स्थ्य	म	स्य	य	म	तो	ऽपि	म	हे	न्द्र	तो	ऽपि
ए	नं	म	ह	स्वि	न	मु	पे	हि	स	दा	रु	णो	च्चै
र्ये	ना	मु	ना	पि	तृ	मु	खि	ध्रि	य	ते	क	र	श्रीः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect