एतद्गन्धगजस्तृषाम्भसि भृशं कण्ठान्तमज्जत्तनुः
फेनैः पाण्डुरितः स्वदिक्करिजयक्रीडायशःस्पर्धिभिः ।
दन्तद्वन्द्वजलानुबिम्बनचतुर्दन्तः कराम्भोवमि-
व्याजादभ्रमुवल्लभेन विरहं निर्वापयत्यम्बुधेः ॥

अन्वयः AI एतद्गन्धगजः तृषा अम्भसि भृशं कण्ठान्तमज्जत्तनुः, स्वदिक्करिजयक्रीडायशःस्पर्धिभिः फेनैः पाण्डुरितः, दन्तद्वन्द्वजलानुबिम्बनचतुर्दन्तः (सन्), कराम्भोवमिव्याजात् अभ्रमुवल्लभेन (कृतम्) अम्बुधेः विरहं निर्वापयति ।

Summary AI This king's ichor-scented elephant, entering the water up to its neck due to thirst, is whitened by foam that rivals the fame of its victory over the celestial elephants. Appearing four-tusked due to its reflection, it soothes the ocean's pain of separation from Airavata (born from the ocean) under the pretext of spouting water from its trunk.

पदच्छेदः AI

एतद्गन्धगजः	एतत्–गन्धगज (१.१)	this king's ichor-scented elephant
तृषा	तृष् (३.१)	with thirst
अम्भसि	अम्भस् (७.१)	in the water
भृशम्	भृशम्	very much
कण्ठान्तमज्जत्तनुः	कण्ठ–अन्त–मज्जत्–तनु (१.१)	its body submerged up to the neck
फेनैः	फेन (३.३)	with foam
पाण्डुरितः	पाण्डुरित (१.१)	made white
स्वदिक्करिजयक्रीडायशःस्पर्धिभिः	स्व–दिक्–करिन्–जय–क्रीडा–यशस्–स्पर्धिन् (३.३)	which rivals the fame of its playful victory over the elephants of the quarters
दन्तद्वन्द्वजलानुबिम्बनचतुर्दन्तः	दन्त–द्वन्द्व–जल–अनुबिम्बन–चतुर्दन्त (१.१)	appearing four-tusked due to the reflection of its two tusks in the water
कराम्भोवमिव्याजात्	कर–अम्भस्–वमि–व्याज (५.१)	under the pretext of spouting water from its trunk
अभ्रमुवल्लभेन	अभ्रमुवल्लभ (३.१)	by Airavata
विरहम्	विरह (२.१)	the separation
निर्वापयति	निर्वापयति (निर्√वा +णिच् लट्)	extinguishes
अम्बुधेः	अम्बुधि (६.१)	of the ocean

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
ए	त	द्ग	न्ध	ग	ज	स्तृ	षा	म्भ	सि	भृ	शं	क	ण्ठा	न्त	म	ज्ज	त्त	नुः
फे	नैः	पा	ण्डु	रि	तः	स्व	दि	क्क	रि	ज	य	क्री	डा	य	शः	स्प	र्धि	भिः
द	न्त	द्व	न्द्व	ज	ला	नु	बि	म्ब	न	च	तु	र्द	न्तः	क	रा	म्भो	व	मि
व्या	जा	द	भ्र	मु	व	ल्ल	भे	न	वि	र	हं	नि	र्वा	प	य	त्य	म्बु	धेः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect