यदस्य भूलोकभुजो भुजोष्मभि-
स्तपर्तुरेव क्रियतेऽरिवेश्मनि ।
प्रपां न तत्रारिवधूस्तपस्विनी
ददातु नेत्रोत्पलवासिभिर्जलैः ॥

अन्वयः AI अस्य भूलोकभुजः भुजोष्मभिः अरिवेश्मनि यत् तपर्तुः एव क्रियते, तत्र तपस्विनी अरिवधूः नेत्रोत्पलवासिभिः जलैः प्रपाम् न ददातु ।

Summary AI Because the heat of this king's arms creates a perpetual summer in his enemies' homes, let the pitiable wives of his foes not set up water stalls there with the tears from their lotus-like eyes. This poetically signifies that his prowess causes his enemies' wives to weep constantly.

पदच्छेदः AI

यत्	यद्	Because
अस्य	इदम् (६.१)	of this
भूलोकभुजः	भूलोकभुज् (६.१)	of the protector of the world
भुजोष्मभिः	भुज–उष्मन् (३.३)	by the heat of his arms
तपर्तुः	तप–ऋतु (१.१)	the summer season
एव	एव	only
क्रियते	क्रियते (√कृ भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is created
अरिवेश्मनि	अरि–वेश्मन् (७.१)	in the house of the enemy
प्रपाम्	प्रपा (२.१)	a water-stall
न	न	not
तत्र	तत्र	there
अरिवधूः	अरि–वधू (१.१)	the enemy's wife
तपस्विनी	तपस्विनी (१.१)	pitiable
ददातु	ददातु (√दा कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	let her provide
नेत्रोत्पलवासिभिः	नेत्र–उत्पल–वासिन् (३.३)	with waters perfumed by the lotuses of her eyes
जलैः	जल (३.३)	with waters

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
य	द	स्य	भू	लो	क	भु	जो	भु	जो	ष्म	भि
स्त	प	र्तु	रे	व	क्रि	य	ते	ऽरि	वे	श्म	नि
प्र	पां	न	त	त्रा	रि	व	धू	स्त	प	स्वि	नी
द	दा	तु	ने	त्रो	त्प	ल	वा	सि	भि	र्ज	लैः
ज			त			ज			र

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect