अर्थिभ्रंशबहूभवत्फलभरव्याजेन कुब्जायितः
सत्यस्मिन्नतिदानभाजि कथमप्यास्तां स कल्पद्रुमः ।
आस्ते निर्व्ययरत्नसंपदुदयोदग्रः कथं याचक-
श्रेणीवर्जनदुर्यशोनिबिडितव्रीडस्तु रत्नाचलः ॥

अन्वयः AI अस्मिन् अतिदानभाजि सति, सः कल्पद्रुमः अर्थिभ्रंशबहूभवत्फलभरव्याजेन कुब्जायितः (सन्) कथमपि आस्ताम्। तु याचकश्रेणीवर्जनदुर्यशोनिबिडितव्रीडः निर्व्ययरत्नसंपदुदयोदग्रः रत्नाचलः कथम् आस्ते?

Summary AI While this king is so generous, let the wish-granting Kalpa tree somehow exist, bent over as if under the pretext of bearing abundant fruit, but really from the disappointment of supplicants. But how can the jewel mountain Meru, lofty with its inexhaustible wealth of gems, stand, thickened with shame from the infamy of turning away lines of beggars?

पदच्छेदः AI

अर्थिभ्रंशबहूभवत्फलभरव्याजेन	अर्थिन्–भ्रंश–बहूभवत्–फल–भर–व्याज (३.१)	under the pretext of the load of abundant fruits which are (in reality) the increasing disappointment of supplicants
कुब्जायितः	कुब्जायित (१.१)	bent over
सति	सत् (√अस्+शतृ, ७.१)	while being
अस्मिन्	इदम् (७.१)	this one
अतिदानभाजि	अतिदानभाज् (७.१)	exceedingly generous
कथमपि	कथमपि	somehow
आस्ताम्	आस्ताम् (√आस् कर्तरि लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	let it exist
सः	तद् (१.१)	that
कल्पद्रुमः	कल्पद्रुम (१.१)	Kalpa tree
आस्ते	आस्ते (√आस् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	stands
निर्व्ययरत्नसंपदुदयोदग्रः	निर्व्यय–रत्न–संपत्–उदय–उदग्र (१.१)	lofty with the rise of its inexhaustible wealth of gems
कथम्	कथम्	how
याचकश्रेणीवर्जनदुर्यशोनिबिडितव्रीडः	याचक–श्रेणी–वर्जन–दुर्यशस्–निबिडित–व्रीड (१.१)	thickened with shame from the infamy of turning away lines of beggars
तु	तु	but
रत्नाचलः	रत्नाचल (१.१)	the jewel mountain (Meru)

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
अ	र्थि	भ्रं	श	ब	हू	भ	व	त्फ	ल	भ	र	व्या	जे	न	कु	ब्जा	यि	तः
स	त्य	स्मि	न्न	ति	दा	न	भा	जि	क	थ	म	प्या	स्तां	स	क	ल्प	द्रु	मः
आ	स्ते	नि	र्व्य	य	र	त्न	सं	प	दु	द	यो	द	ग्रः	क	थं	या	च	क
श्रे	णी	व	र्ज	न	दु	र्य	शो	नि	बि	डि	त	व्री	ड	स्तु	र	त्ना	च	लः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect