निस्त्रिंशत्रुटितारिवारणघटाकुम्भास्तिकूटावट-
स्थानस्थायुकमौक्तिकोत्करकिरः कैरस्य नायं करः ।
उन्नीतश्चतुरङ्गसैन्यसमरत्वङ्गत्तुरंगक्षुर-
क्षुण्णासु क्षितिषु क्षिपन्निव यशः क्षोणीजबीजव्रजम् ॥

अन्वयः AI निस्त्रिंशत्रुटितारिवारणघटाकुम्भास्तिकूटावटस्थानस्थायुकमौक्तिकोत्करकिरः अयम् अस्य करः कैः न उन्नीतः? (सः) चतुरङ्गसैन्यसमरत्वङ्गत्तुरंगक्षुरक्षुण्णासु क्षितिषु यशःक्षोणीजबीजव्रजं क्षिपन् इव (अस्ति) ।

Summary AI By whom is this king's hand (or tax) not praised? It scatters heaps of pearls from the skulls of enemy elephants slain by his sword. It is as if he is sowing seeds of fame-plants on the earth, trampled by the hooves of leaping horses in the battles of his four-limbed army.

पदच्छेदः AI

निस्त्रिंशत्रुटितारिवारणघटाकुम्भास्तिकूटावटस्थानस्थायुकमौक्तिकोत्करकिरः	निस्त्रिंश–त्रुटित–अरि–वारण–घटा–कुम्भ–अस्थि–कूट–अवट–स्थान–स्थायुक–मौक्तिक–उत्कर–किर (१.१)	which scatters heaps of pearls staying in the pits of the heaps of bones from the frontal globes of the troops of enemy elephants broken by his sword
कैः	किम् (३.३)	by whom
अस्य	इदम् (६.१)	his
न	न	not
अयम्	इदम् (१.१)	this
करः	कर (१.१)	hand/tax
उन्नीतः	उन्नीत (उत्√नी+क्त, १.१)	praised
च	च	and
चतुरङ्गसैन्यसमरत्वङ्गत्तुरंगक्षुरक्षुण्णासु	चतुरङ्ग–सैन्य–समर–त्वङ्गत्–तुरङ्ग–क्षुर–क्षुण्ण (७.३)	on the lands trampled by the hooves of leaping horses in the battles of his four-limbed army
क्षितिषु	क्षिति (७.३)	on the lands
क्षिपन्	क्षिपत् (√क्षिप्+शतृ, १.१)	scattering
इव	इव	as if
यशःक्षोणीजबीजव्रजम्	यशस्–क्षोणीज–बीज–व्रज (२.१)	a collection of seeds of fame-plants

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
नि	स्त्रिं	श	त्रु	टि	ता	रि	वा	र	ण	घ	टा	कु	म्भा	स्ति	कू	टा	व	ट
स्था	न	स्था	यु	क	मौ	क्ति	को	त्क	र	कि	रः	कै	र	स्य	ना	यं	क	रः
उ	न्नी	त	श्च	तु	र	ङ्ग	सै	न्य	स	म	र	त्व	ङ्ग	त्तु	रं	ग	क्षु	र
क्षु	ण्णा	सु	क्षि	ति	षु	क्षि	प	न्नि	व	य	शः	क्षो	णी	ज	बी	ज	व्र	जम्
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect