नम्रप्रत्यर्थिपृथ्वीपतिमुखकमलम्लानताभृङ्गजात-
च्छायान्तःपातचन्द्रायितचरणनखश्रेणिरैणेयनेत्रे ।
दृप्तारिप्राणवातामृतरसलहरीभूरिपानेन पीनं
भूलोकस्यैष भर्ता भुजभुजगयुगं सांयुगीनं बिभर्ति ॥

अन्वयः AI ऐणेयनेत्रे! नम्रप्रत्यर्थिपृथ्वीपतिमुखकमलम्लानताभृङ्गजातच्छायान्तःपातचन्द्रायितचरणनखश्रेणिः एषः भूलोकस्य भर्ता दृप्तारिप्राणवातामृतरसलहरीभूरिपानेन पीनं सांयुगीनं भुजभुजगयुगं बिभर्ति ।

Summary AI O deer-eyed one! This ruler of the earth, whose toenails resemble moons reflecting the bee-like darkness of the faded lotus-faces of his bowing rival kings, bears a pair of serpent-like arms fit for battle, grown stout by drinking abundantly the nectar-like life-breaths of his arrogant enemies.

पदच्छेदः AI

नम्रप्रत्यर्थिपृथ्वीपतिमुखकमलम्लानताभृङ्गजातच्छायान्तःपातचन्द्रायितचरणनखश्रेणिः	नम्र–प्रत्यर्थि–पृथ्वीपति–मुख–कमल–म्लानता–भृङ्ग–जात–छाया–अन्तः–पात–चन्द्रायित–चरण–नख–श्रेणि (१.१)	he whose row of toenails acts like the moon due to the reflection falling within them of the swarm of bees that is the darkness of the faded lotus-faces of his bowed rival kings
ऐणेयनेत्रे	ऐणेयनेत्रा (८.१)	O deer-eyed one
दृप्तारिप्राणवातामृतरसलहरीभूरिपानेन	दृप्त–अरि–प्राण–वात–अमृत–रस–लहरी–भूरि–पान (३.१)	by the abundant drinking of the waves of nectar-like juice of the life-breaths of arrogant enemies
पीनम्	पीन (२.१)	stout
भूलोकस्य	भूलोक (६.१)	of the earth
एषः	एतद् (१.१)	this
भर्ता	भर्तृ (१.१)	ruler
भुजभुजगयुगम्	भुज–भुजग–युग (२.१)	a pair of serpent-like arms
सांयुगीनम्	सांयुगीन (२.१)	fit for battle
बिभर्ति	बिभर्ति (√भृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	bears

छन्दः स्रग्धरा [२१: मरभनययय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९	२०	२१
न	म्र	प्र	त्य	र्थि	पृ	थ्वी	प	ति	मु	ख	क	म	ल	म्ला	न	ता	भृ	ङ्ग	जा	त
च्छा	या	न्तः	पा	त	च	न्द्रा	यि	त	च	र	ण	न	ख	श्रे	णि	रै	णे	य	ने	त्रे
दृ	प्ता	रि	प्रा	ण	वा	ता	मृ	त	र	स	ल	ह	री	भू	रि	पा	ने	न	पी	नं
भू	लो	क	स्यै	ष	भ	र्ता	भु	ज	भु	ज	ग	यु	गं	सां	यु	गी	नं	बि	भ	र्ति
म			र			भ			न			य			य			य

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect