चलत्पदस्तत्पदयन्त्रणेङ्गितः
फुटाशयामासयति स्म राजके ।
श्रमं गता यानगतावपीयम्
इत्युदीर्य धुर्यः कपटाज्जनीं जनः ॥

अन्वयः AI धुर्यः जनः चलत्-पदः (सन्) तत्-पद-यन्त्रण-इङ्गितः (सन्) "इयम् यान-गतौ अपि श्रमम् गता" इति कपटात् उदीर्य, स्फुट-आशयाम् जनीम् राजके आसयति स्म ।

Summary AI A leading attendant, wanting to halt her progress as she walked, deceitfully said, "She has become tired even from this short walk." By saying this, he made Damayanti, whose intentions were clear (to pass by the current king), stop before that group of kings.

पदच्छेदः AI

चलत्	चलत् (√चल्+शतृ)	moving
पदः	पद (१.१)	whose feet were
तत्	तद्	her
पद	पद	steps
यन्त्रण	यन्त्रण	restraining
इङ्गितः	इङ्गित (१.१)	hinting at
स्फुट	स्फुट	clear
आशयाम्	आशा (२.१)	whose intention was
आसयति	आसयति (√आस् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	made to halt
स्म	स्म	(makes it past tense)
राजके	राजक (७.१)	in the group of kings
श्रमम्	श्रम (२.१)	fatigue
गता	गता (√गम्+क्त, १.१)	has attained
यान	यान	movement
गतौ	गति (७.१)	in the course of
अपि	अपि	even
इयम्	इदम् (१.१)	she
इति	इति	thus
उदीर्य	उदीर्य (उद्√ईर्+ल्यप्)	having said
धुर्यः	धुर्य (१.१)	a leader
कपटात्	कपट (५.१)	deceitfully
जनीम्	जनी (२.१)	the woman
जनः	जन (१.१)	person

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
च	ल	त्प	द	स्त	त्प	द	य	न्त्र	णे	ङ्गि	तः
फु	टा	श	या	मा	स	य	ति	स्म	रा	ज	के
श्र	मं	ग	ता	या	न	ग	ता	व	पी	य	मि
त्यु	दी	र्य	धु	र्यः	क	प	टा	ज्ज	नीं	ज	नः
ज			त			ज			र

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect