तन्नालीकनले चलेतरमनाः साम्यान्मनागप्यभू-
दप्यग्रे चतुरः स्थितान्न चतुरा पातुं दृशा नैषधान् ।
आनन्दाम्बुनिधौ निमज्ज्य नितरां दूरं गता तत्तला-
लंकारीभवनाज्जनाय ददती पातालकन्याभ्रमम् ॥

अन्वयः AI चलेतर-मनाः (सा) तत्-नालीक-नले साम्यात् मनाक् अपि (चलिता) न अभूत् । अग्रे स्थितान् चतुरः नैषधान् दृशा पातुम् अपि चतुरा न (अभूत्) । (सा) आनन्द-अम्बु-निधौ नितराम् निमज्ज्य दूरम् गता, तत्-तल-अलंकारी-भवनात् जनाय पाताल-कन्या-भ्रमम् ददती (आसीत्) ।

Summary AI Her mind, unmoving, was fixed on the lotus that was Nala. Due to the similarity (of the four Nalas), she was not even slightly moved, nor was she able to 'drink in' the four Nishadha princes with her eyes. Plunging deep into the ocean of joy, she went so far as to become an ornament at its bottom, creating for the people the illusion that she was a maiden from the netherworld.

पदच्छेदः AI

तन्नालीकनले	तद्–नालीक–नल (७.१)	in that lotus, Nala
चलेतरमनाः	चलेतर–मनस् (१.१)	she whose mind was unmoving
साम्यात्	साम्य (५.१)	due to similarity
मनाक्	मनाक्	a little
अपि	अपि	even
अभूत्	अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	was
अपि	अपि	also
अग्रे	अग्र	in front
चतुरः	चतुर् (२.३)	four
स्थितान्	स्थित (√स्था+क्त, २.३)	standing
न	न	not
चतुरा	चतुरा (१.१)	clever, able
पातुं	पातुम् (√पा+तुमुन्)	to drink
दृशा	दृश् (३.१)	with her eye
नैषधान्	नैषध (२.३)	the Nishadha princes
आनन्दाम्बुनिधौ	आनन्द–अम्बुनिधि (७.१)	in the ocean of joy
निमज्ज्य	निमज्ज्य (नि√मस्ज्+ल्यप्)	having plunged
नितरां	नितराम्	completely
दूरं	दूरम्	far
गता	गत (√गम्+क्त, १.१)	gone
तत्तलालंकारीभवनात्	तद्–तल–अलंकारीभवन (५.१)	from becoming an ornament of its bottom
जनाय	जन (४.१)	to the people
ददती	ददती (√दा+शतृ, १.१)	giving
पातालकन्याभ्रमम्	पातालकन्या–भ्रम (२.१)	the illusion of being a maiden of the netherworld

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
त	न्ना	ली	क	न	ले	च	ले	त	र	म	नाः	सा	म्या	न्म	ना	ग	प्य	भू
द	प्य	ग्रे	च	तु	रः	स्थि	ता	न्न	च	तु	रा	पा	तुं	दृ	शा	नै	ष	धान्
आ	न	न्दा	म्बु	नि	धौ	नि	म	ज्ज्य	नि	त	रां	दू	रं	ग	ता	त	त्त	ला
लं	का	री	भ	व	ना	ज्ज	ना	य	द	द	ती	पा	ता	ल	क	न्या	भ्र	मम्
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect