यन्मौलिरत्नमुदितासि स एष जम्बू-
द्वीपस्त्वदर्थमिलितैर्युवभिर्विभाति ।
दोलायितेन बहुना भवभीतिकम्प्रः
कंदर्पलोक इव खात्पतितस्त्रुटित्वा ॥

अन्वयः AI यत् मौलिरत्नम् उदिता असि, सः एषः जम्बूद्वीपः त्वदर्थमिलितैः युवभिः विभाति । बहुना दोलायितेन भवभीतिकम्प्रः (सन्) खात् त्रुटित्वा पतितः कंदर्पलोकः इव (विभाति) ।

Summary AI This Jambudvipa, of which you are said to be the crest-jewel, shines with the young men assembled for your sake. Swinging greatly and trembling with fear of Shiva, it appears like the world of Kamadeva that has broken off and fallen from the sky.

पदच्छेदः AI

यत्	यद् (२.१)	which
मौलिरत्नम्	मौलि–रत्न (२.१)	crest-jewel
उदिता	उदित (√वद्+क्त, १.१)	spoken of as
असि	असि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	you are
सः	तद् (१.१)	that
एषः	एतद् (१.१)	this
जम्बूद्वीपः	जम्बू–द्वीप (१.१)	Jambudvipa
त्वदर्थमिलितैः	त्वद्–अर्थ–मिलित (√मिल्+क्त, ३.३)	by those assembled for your sake
युवभिः	युवन् (३.३)	by the youths
विभाति	विभाति (वि√भा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	shines
दोलायितेन	दोलायित (३.१)	by the swinging
बहुना	बहु (३.१)	great
भवभीतिकम्प्रः	भव–भीति–कम्प्र (१.१)	trembling with fear of existence (or Shiva)
कंदर्पलोकः	कंदर्प–लोक (१.१)	the world of Kamadeva
इव	इव	as if
खात्	ख (५.१)	from the sky
पतितः	पतित (√पत्+क्त, १.१)	fallen
त्रुटित्वा	त्रुटित्वा (√त्रुट्+क्त्वा)	having broken off

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
य	न्मौ	लि	र	त्न	मु	दि	ता	सि	स	ए	ष	ज	म्बू
द्वी	प	स्त्व	द	र्थ	मि	लि	तै	र्यु	व	भि	र्वि	भा	ति
दो	ला	यि	ते	न	ब	हु	ना	भ	व	भी	ति	क	म्प्रः
कं	द	र्प	लो	क	इ	व	खा	त्प	ति	त	स्त्रु	टि	त्वा
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect